MSWiA chce „miejsc schronień” w parafiach. Ustawa pozwala finansować takie obiekty nawet w 100 proc. Rząd ma na system co najmniej 12 mld zł rocznie.

Temat włączenia infrastruktury parafialnej do systemu ochrony ludności pojawił się 10 marca 2026 r. doszło do oficjalnego spotkania przedstawicieli rządu z biskupami uczestniczącymi w 404. Zebrania Plenarnym KEP. MSWiA i MON w odpowiedziach na pytania redakcji „Fakty Plus” rozmywają sprawę. Analiza nowej ustawy o ochronie ludności odsłania realną furtkę do finansowania remontów parafii i budowy parafialnych schronów z budżetu państwa. Fundacja Wolność od Religii zapowiada walkę o transparentność i ostrzega: „Nadużycia ze strony personelu Kościoła są w zasadzie pewne”.

Nowy etap relacji Państwo-Kościół: Co wynika ze spotkania z KEP?

Kwestia ewentualnej roli Kościoła w systemie obrony cywilnej pojawiła się w marcu 2026 roku. MON i MSWiA poinformowały w komunikacie, że ministrowie: wicepremier Władysław Kosiniak-Kamysz oraz minister Marcin Kierwiński spotkali się w tej sprawie z kierownictwem KK w Polsce. Rozmowa dotyczyła „możliwego współdziałania” w sytuacjach klęsk żywiołowych i zagrożeń, ze szczególnym uwzględnieniem potencjału Caritas Polska w zakresie logistyki i pomocy humanitarnej.

Przewodniczący KEP, abp Tadeusz Wojda, zadeklarował „wolę dialogu”, podkreślając jednak potrzebę zachowania „właściwej odrębności zadań i misji” oraz poszanowania praw wierzących.

W depeszy przekazanej przez PAP MSWiA poinformowało:

„MSWiA chce współpracować z Kościołem w kwestii wzmocnienia bezpieczeństwa lokalnego. Chodzi o organizowanie doraźnego wsparcia materialnego i wykorzystanie rozproszonej infrastruktury parafialnej, jako centrów dystrybucji pomocy lub miejsc schronienia w razie wystąpienia klęsk żywiołowych”.

Redakcja „Fakty Plus” skierowała do resortów serię szczegółowych pytań na ten temat.

Jednak stanowiska MON oraz MSWiA, przesłane w odpowiedziach dla Faktu Plus, w praktyce uniemożliwiają rzetelną ocenę tego pomysłu – resorty unikają konkretów, pozostawiając listę pytań bez odpowiedzi.

A odpowiedzi na pytania opinia publiczna powinna poznać przed uruchomieniem jakichkolwiek środków. Kto będzie zarządzał tymi nieruchomościami na co dzień, a kto w trakcie sytuacji kryzysowej? Przedstawiciele KEP, kładą silny nacisk na „poszanowanie praw wierzących”. Co to oznacza w praktyce w schronie sfinansowanym z publicznych pieniędzy? Skoro biskup upomina się o prawa wiernych, to co z prawami osób niewierzących lub niepraktykujących, które w sytuacji zagrożenia trafią do takiego obiektu?

Znając dotychczasowe, pełne przywilejów relacje na linii Kościół–Państwo, można odnieść wrażenie, że rząd próbuje po prostu „wyoutsourcować” problem schronów, z ulgą zrzucając odpowiedzialność na parafie. Istnieje uzasadniona obawa, że państwo – po przelaniu dotacji – przestanie interesować się tymi miejsca, a podatnik zostanie z rachunkiem, nie mając żadnej gwarancji, że te „centra logistyczne” będą służyły wszystkim obywatelowi na równych zasadach i zgodnie z przeznaczeniem

Odpowiedzi MSWiA na nasze pytania publikujemy w dalszej części artykułu.

Miejsca Doraźnego Schronienia (MDS) – co mówi prawo?

Zgodnie z ustawa z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej, która weszła w życie 1 stycznia 2025 r. organy administracji mogą nakazać przystosowanie budynków, w tym należących do Kościoła, na Miejsca Doraźnego Schronienia (MDS) w sytuacjach kryzysowych. Na podstawie art. 94 ustawy, właściciele obiektów mogą uzyskać do 100% dotacji celowej na modernizację, co w praktyce pozwala na finansowanie dostosowania mienia kościelnego ze środków publicznych.

No i tutaj pojawia się kolejna zagadka: państwo posiada już narzędzia, by w sytuacji kryzysowej wykorzystać dowolną infrastrukturę prywatną. Dlaczego więc prowadzi się rozmowy o specjalnych programach współpracy z Kościołem? Czy odpowiedź kryje się w mechanizmach dotacyjnych?

Ustawa przewiduje przekazywanie dotacji celowych m.in. na organizowanie MDS. Przepisy pozwalają na finansowanie nawet 100% kosztów inwestycji w związku z zapewnieniem funkcji ochronnej. Jeśli nieruchomości kościelne zostaną zakwalifikowane do systemu, parafia zyska prawo do ubiegania się o pełne sfinansowanie dostosowania swoich obiektów, lub budowy nowych z pieniędzy podatników. Ale to nie wszystko. Będą także pieniądze na utrzymanie takiej infrastruktury. Czyli po wybudowaniu schronu bądź dostosowaniu pomieszczeń parafie będą dostawać środki na utrzymanie ich stanu technicznego, wyposażenia i magazynów z zaopatrzeniem.

Czy kościelna piwnica wytrzyma 10 kN/m²?

Kościelny schron będzie musiał sprostać wymaganiom technicznymi zawartymi w Rozporządzeniu MSWiA z 9 lipca 2025 r. MDS musi zapewniać warunki do przetrwania przez co najmniej 48 godzin, co wiąże się z koniecznością posiadania:

• Wydajnej wentylacji kontrolującej poziom tlenu i CO₂.
• Zapasów wody i systemów sanitarnych.
• Konstrukcji wytrzymującej obciążenie wyjątkowe co najmniej 10 kN/m².
• Parametrów stropów i elementów żelbetowych (konkretna klasa betonu i grubość).

Większość kościelnych nieruchomości to obiekty stare, które bez kosztownych prac nie spełnią tych norm. Skala potrzebnych środków jest ogromna – rząd przeznaczył na obiekty zbiorowej ochrony w 2026 r. kwotę 2,4 mld zł, a dodatkowo Program Ochrony Ludności zakłada dodatkowo coroczne finansowanie na poziomie nie niższym niż 0,3% PKB. Brak konkretów w odpowiedzi MSWiA uniemożliwia ocenę, jaka część tych miliardów może trafić na modernizację majątku kościelnego.

Stanowisko Fundacji Wolność od Religii: „Nadużycia są w zasadzie pewne”

W reakcji na ogólnikowe odpowiedzi ministerstw, Dorota Wójcik, prezeska zarządu Fundacji Wolność od Religii, przesłała redakcji „Fakty Plus” komentarz. Fundacja zapowiada złożenie własnych pytań w trybie Ustawy o dostępie do informacji publicznej (UDIP), oceniając dotychczasową odpowiedź resortu dla nas jako „realnie pozbawioną treści i rzetelnej informacji”.

Działania ministerstwa pozornie mogą wydawać się podejmowanymi w szczytnym celu, należy jednak zwrócić uwagę na bardzo ważne kwestie m.in. czy tego rodzaju współpraca […] nie zacieśni jego relacji z organami państwa w stopniu sprzecznym z konstytucyjną regułą państwa świeckiego – argumentuje Wójcik.

Prezeska fundacji ostrzega przed ryzykiem ideologicznym i indoktrynacją osób szukających pomocy:

(…) obserwujemy bardzo wiele sytuacji, w których prawa osób niewierzących nie są przestrzegane. Do fundacji zwracają się osoby korzystające z pomocy instytucji katolickich (finansowanych z budżetu państwa), które są indoktrynowane, ale pozycja Kościoła pozbawia ich możliwości wpływu na tę sytuację. Szczególnie narażone są osoby niepełnoletnie i tutaj władza funkcjonariuszy kościelnych jest naprawdę olbrzymia. Państwo pomimo finansowania instytucji katolickich w zasadzie ich nie kontroluje i samo pozbawiło się narzędzi wpływu na zmianę praktyk w tych ośrodkach. 

Prezeska Fundacji obawia się braku realnej kontroli państwa nad tym, co dzieje się za murami parafii oraz historycznych doświadczeń z „wyręczaniem” państwa przez instytucje religijne:

Obecnie, kiedy Kościół – niesłusznie – wyręcza państwo np. w obszarze zarządzania cmentarzami, prowadzi ośrodki wychowawczo-opiekuńcze […] państwo pomimo finansowania instytucji katolickich w zasadzie ich nie kontroluje i samo pozbawiło się narzędzi wpływu na zmianę praktyk w tych ośrodkach. […] Rolą państwa demokratycznego i pluralistycznego nie jest przekazywanie władzy i pieniędzy w ręce instytucji religijnych, gdyż nadużycia ze strony personelu Kościoła, działającego we własnym interesie są w zasadzie pewne.

Miejsca Doraźnego Schronienia (MDS) – pytamy o konkrety

Redakcja Faktu Plus zwróciła się do MSWiA oraz MON z szeregiem pytań dotyczących technicznych i prawnych aspektów współpracy z Kościołem w zakresie budowy schronów. Nasze pytania były proste: kto będzie mógł z nich skorzystać, kto będzie nimi zarządzać i na jakich zasadach podatnik sfinansuje remonty w parafiach? 

Nasze pytania:

1. Zakres i formalizacja współpracy

• Czy współpraca MSWiA z Konferencją Episkopatu Polski zostanie sformalizowana (np. w formie umowy, porozumienia lub programu rządowego)?
• Na jakim etapie znajdują się obecnie te działania i jaki jest planowany harmonogram ich wdrożenia?
• Czy planowane jest objęcie podobną współpracą również innych związków wyznaniowych oraz organizacji społecznych?

2. Finansowanie i środki publiczne

• Czy przewidywane jest finansowanie infrastruktury kościelnej ze środków publicznych, w tym jej dostosowanie do funkcji związanych z ochroną ludności?
• Jeśli tak, z jakich środków – rządowych, unijnych, w jakiej formie (dotacje, umowy, refundacje) oraz w jakiej skali?
• Jakie mechanizmy kontroli i rozliczania wydatkowania środków publicznych zostaną zastosowane?

3. Wybór infrastruktury – uzasadnienie decyzji

• Czy Ministerstwo przeprowadziło analizy porównawcze dotyczące wykorzystania infrastruktury publicznej (np. szkół, hal sportowych, domów kultury) w stosunku do infrastruktury parafialnej?
• Jakie były wyniki tych analiz i jakie kryteria zdecydowały o uznaniu infrastruktury kościelnej za istotny element systemu?
• Czy infrastruktura publiczna, będąca pod bezpośrednią kontrolą państwa i samorządów, nie zapewnia większej dostępności, standaryzacji i bezpieczeństwa operacyjnego?

4. Standard techniczny i zdolność przyjęcia ludności

• Czy przeprowadzono lub planuje się przeprowadzenie audytów technicznych obiektów parafialnych pod kątem ich wykorzystania jako miejsc schronienia lub centrów pomocy?
• Czy infrastruktura parafialna (kościoły, salki) jest w stanie zapewnić warunki dla większej liczby osób w zakresie:
  • dostępu do sanitariatów,
  • instalacji (ogrzewanie, wentylacja, energia),
  • możliwości przebywania przez 24–72 godziny?
• Jakie minimalne standardy techniczne i sanitarne będą obowiązywać dla takich obiektów?

5. Kontrola państwa i dostępność obiektów

• W jaki sposób państwo zamierza zapewnić realną kontrolę nad obiektami, które nie są własnością publiczną?
• Kto będzie decydował o dostępie do tych obiektów w sytuacji kryzysowej i kto będzie ponosił odpowiedzialność za bezpieczeństwo osób w nich przebywających?
• Czy przewidziane zostaną formalne gwarancje dostępności tych obiektów dla służb i obywateli?

6. Dostępność obiektów finansowanych ze środków publicznych

• Jak Ministerstwo odnosi się do przypadków, w których obiekty sakralne finansowane lub rewitalizowane ze środków publicznych nie są w pełni dostępne dla społeczeństwa?
• Czy w przypadku wykorzystania takich obiektów w systemie ochrony ludności przewidziane będą zapisy gwarantujące ich pełną dostępność w sytuacjach kryzysowych?

7. Relacja do systemu ochrony ludności

• Czy współpraca z Kościołem ma charakter uzupełniający wobec infrastruktury państwowej, czy wynika z jej niedoborów?
• Jakie działania równolegle prowadzi MSWiA w zakresie rozwoju publicznej infrastruktury ochrony ludności, w tym schronów?

Społeczeństwo

Kościół Katolicki to „Epstein do potęgi”. Teraz Portugalia nie może się otrząsnąć

8. Neutralność światopoglądowa i ramy prawne korzystania z obiektów

• Jakie procedury zostaną wdrożone, aby zapobiegać zarówno dyskryminacji ze względu na przekonania religijne, jak i konfliktom wynikającym z ich manifestowania w przestrzeni wykorzystywanej do celów publicznych?Odpowiedź, jaką otrzymaliśmy, tylko potęguje obawy o brak transparentności całego projektu.
• W jaki sposób MSWiA zamierza zagwarantować, że pomoc organizowana przy wykorzystaniu infrastruktury kościelnej będzie dostępna dla wszystkich obywateli, niezależnie od ich przekonań religijnych lub ich braku?
• Czy przewidziane zostaną standardy zapewniające neutralność światopoglądową w takich miejscach, szczególnie w sytuacjach długotrwałego przebywania ludności (np. 24–72 godziny)?
• Czy w obiektach wykorzystywanych jako miejsca schronienia lub dystrybucji pomocy dopuszczalne będą praktyki religijne (np. nabożeństwa, kazania) w czasie, gdy przebywają tam osoby korzystające z pomocy?
• Jeśli tak, w jaki sposób zostanie zagwarantowane poszanowanie wolności sumienia i wyznania wszystkich osób, w tym osób niewierzących?
• Jak MSWiA zamierza rozwiązywać potencjalne konflikty między korzystającymi z pomocy, wynikające np. ze sprzeciwu wobec praktyk religijnych lub ich krytyki?
• Czy w takich sytuacjach będą miały zastosowanie przepisy dotyczące ochrony uczuć religijnych, a jeśli tak – w jaki sposób zostanie zachowana równowaga między ich ochroną a konstytucyjną wolnością wyrażania poglądów?

Odpowiedź MSWiA

(…) Spotkanie kierownictwa resortów spraw wewnętrznych oraz obrony narodowej z przedstawicielami Konferencji Episkopatu Polski 10 marca 2026 roku stanowiło istotny element strategicznego dialogu nad wykorzystaniem wszelkich dostępnych zasobów państwa i organizacji społecznych w sytuacjach kryzysowych. Podczas rozmów skoncentrowano się na wymianie doświadczeń w zakresie niesienia pomocy humanitarnej oraz koordynacji wsparcia logistycznego, gdzie struktury związane z kościołem, takie jak Caritas Polska, dysponują sprawdzonym potencjałem. Resort dostrzega w tej współpracy filar wzmacniający bezpieczeństwo lokalne, szczególnie w obszarze organizowania doraźnego wsparcia materialnego oraz potencjalnego wykorzystania rozproszonej infrastruktury parafialnej, która w razie wystąpienia klęsk żywiołowych może służyć jako naturalne miejsca schronienia lub centra dystrybucji pomocy. Współpraca ta opiera się na pełnym profesjonalizmie i wzajemnym poszanowaniu misji obu stron, przy czym jej nadrzędnym celem pozostaje ochrona życia i zdrowia mieszkańców. (…)

Najważniejsze pytanie: po co ta współpraca?

Państwo polskie posiada potężny zasób własny: ok. 21 tysięcy szkół oraz tysiące hal sportowych i domów kultury. Obiekty te są pod pełną kontrolą publiczną, spełniają standardy sanitarne, i nie budzą kontrowersji światopoglądowych. Dlaczego więc rząd szuka kolejnych w infrastrukturze parafialnej, ryzykując oskarżenia o finansowanie prywatnego majątku Kościoła i narażając obywateli na indoktrynację?

Wniosek o udostępnienie informacji publicznej (UDIP), który zapowiedziała Fundacja Wolność od Religii, ma szansę przeciąć te spekulacje. Zgodnie z prawem, resort ma 14 dni na odpowiedź. Jeśli jednak projekt „kościelnych schronów” ma być realizowany bez jasnych kryteriów finansowych i światopoglądowych, bezpieczeństwo narodowe może stać się parawanem dla kolejnych transferów miliardów złotych do kościelnej skarbonki. Będziemy na bieżąco informować, co MON i MSWiA wraz z Kościołem zamierzają dalej w tej sprawie.

Rafał Bernasiński