Zakończenie umowy w ciąży nie oznacza utraty zasiłku. Sprawdź, kiedy prawo nakazuje przedłużenie umowy do dnia porodu i jak odzyskać pieniądze za zaległy urlop.

Zakończenie umowy o pracę w okresie ciąży lub podczas korzystania z uprawnień rodzicielskich to moment, który budzi ogromny stres. Jednak polskie prawo, opierając się na Kodeksie pracy oraz ustawie o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego, tworzy parasol ochronny, który nie znika wraz z ostatnim dniem zatrudnienia. Wyjaśniamy, kiedy umowa musi zostać przedłużona, co dzieje się z zasiłkiem po ustaniu stosunku pracy i jak nie stracić należnych pieniędzy za urlop wypoczynkowy.

Kiedy umowa musi zostać przedłużona?

Zgodnie z art. 177 § 3 Kodeksu pracy, umowa o pracę zawarta na czas określony albo na okres próbny przekraczający jeden miesiąc, która uległaby rozwiązaniu po upływie trzeciego miesiąca ciąży, ulega automatycznemu przedłużeniu do dnia porodu.

To niezwykle istotny mechanizm. Pracodawca nie „wykazuje dobrej woli” – ma on ustawowy obowiązek utrzymać zatrudnienie, jeśli pracownica przedstawi zaświadczenie lekarskie potwierdzające stan ciąży. Warto jednak pamiętać o wyjątkach: ta zasada nie dotyczy umów o pracę na zastępstwo. W ich przypadku stosunek pracy kończy się wraz z powrotem zastępowanego pracownika, bez względu na zaawansowanie ciąży.

Jak liczyć „trzeci miesiąc”? Orzecznictwo Sądu Najwyższego są tu jasne: miesiąc ciąży odpowiada 28 dniom. Jeśli zatem w dniu, w którym umowa miała wygasnąć, pracownica jest w co najmniej 12. tygodniu ciąży (85. dzień), ochrona działa z mocy prawa.

Społeczeństwo

Rewolucja w L4 od 2026 roku. Czy na zwolnieniu można pracować? ZUS zaostrza kontrole

Ochrona przed wypowiedzeniem: Kiedy pracodawca ma związane ręce?

Zasada ogólna jest jednoznaczna: pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie ciąży, a także w okresie urlopu macierzyńskiego pracownicy. Ochrona ta rozciąga się również na urlop rodzicielski.

Istnieją jednak sytuacje, w których ten pancerz prawny pęka:

• Likwidacja lub upadłość firmy: Jeśli pracodawca ogłasza upadłość, ochrona przed zwolnieniem przestaje obowiązywać.
• Dyscyplinarka: Rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownicy (art. 52 Kp) jest możliwe, o ile reprezentująca pracownicę organizacja związkowa wyrazi na to zgodę.
• Porozumienie stron: Pracownica może sama zrezygnować z ochrony, podpisując rozwiązanie umowy za porozumieniem stron, choć z punktu widzenia bezpieczeństwa socjalnego jest to zazwyczaj niekorzystne.

Umowa kończy się w trakcie urlopu. Co z macierzyńskim?

To ważny problem. Jeśli Twoja umowa o pracę była terminowa i wygasa w trakcie przebywania na urlopie macierzyńskim lub rodzicielskim, pracodawca nie ma obowiązku jej przedłużania.

Z dniem wygaśnięcia umowy przestajesz być pracownikiem, co formalnie kończy Twój urlop macierzyński. Jednak – i to jest kluczowa informacja – nie tracisz prawa do pieniędzy. Prawo do zasiłku macierzyńskiego wynika z faktu bycia ubezpieczonym w dniu porodu. Jeśli urodziłaś dziecko w trakcie trwania zatrudnienia, Zakład Ubezpieczeń Społecznych przejmuje wypłatę zasiłku i kontynuuje ją przez cały okres odpowiadający czasowi trwania urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego.

Urlop wypoczynkowy i ekwiwalent: Pieniądze, o których się zapomina

Przebywanie na urlopie macierzyńskim czy rodzicielskim to okresy, które wliczają się do stażu pracy. Co więcej, urlopy te nie skracają wymiaru urlopu wypoczynkowego.

Jeśli Twoja umowa o pracę wygasa w trakcie korzystania z uprawnień rodzicielskich, pracodawca musi rozliczyć się z Tobą co do joty z niewykorzystanych dni urlopu wypoczynkowego. Ponieważ fizycznie nie możesz go już „wybrać” (bo nie jesteś już zatrudniona), pracodawca ma obowiązek wypłacić Ci ekwiwalent pieniężny. Ekwiwalent ten wylicza się na podstawie wynagrodzenia, a jego niewypłacenie jest naruszeniem przepisów, które można zgłosić do Państwowej Inspekcji Pracy.

Co po ustaniu zatrudnienia? Formalności w ZUS

W momencie wygaśnięcia umowy w trakcie pobierania zasiłku, płatnikiem świadczenia przestaje być były pracodawca, a staje się nim bezpośrednio ZUS. Wymagane jest dostarczenie do placówki ZUS świadectwa pracy, zaświadczenia płatnika składek na druku Z-3 oraz wniosku o kontynuację wypłaty.

Pamiętaj, że wysokość zasiłku nie ulegnie zmianie – nadal będzie to 81,5% podstawy wymiaru (przy tzw. długim wniosku) lub 100% i 70% w podziale na etapy, zależnie od wybranego systemu. 

Bartek Kwiryń