Od dziś obowiązuje ustawa o zawodzie psychologa. Sprawdź, co zmienia się 5 marca i jakie kary grożą oszustom.
Nowe prawo kończy z bezkarnością osób bez dyplomu, wprowadza obowiązkowy rejestr specjalistów oraz surową odpowiedzialność karną.
Skandal w Szpitalu Powiatowym w Żywcu bezpośrednim impulsem do zmian
W szpitalu w Żywcu przez kilka miesięcy pracowała kobieta, która przedstawiała się jako psycholożka. Prowadziła rozmowy z pacjentkami oddziału ginekologicznego, w tym z kobietami po porodzie.
W trakcie rekrutacji szpital podjął próbę weryfikacji wykształcenia kandydatki. Kobieta przekazała placówce swoje CV oraz plik elektroniczny zatytułowany „Dyplom”. Dokumentu nie dało się jednak otworzyć. Jak wynika z ustaleń, szpital kilkukrotnie zwracał się do niej z prośbą o ponowne przesłanie dokumentu lub przedstawienie potwierdzenia ukończenia studiów.
Kandydatka kluczyła, odpowiadała, że dyplom został już przekazany albo że problem z załącznikiem ma charakter techniczny. Mimo braku dokumentu potwierdzającego wykształcenie rozpoczęła pracę i przez kolejne miesiące udzielała pacjentkom wsparcia psychologicznego. Placówka nie miała możliwości sprawdzenia jej kwalifikacji w żadnym publicznym rejestrze, ponieważ w Polsce nie istniał centralny rejestr psychologów.
W końcu, w związku z tym, że „psycholożka” nie dostarczyła wiarygodnego potwierdzenia wykształcenia, szpital wypowiedział umowę oraz złożył zawiadomienie do prokuratury. Sprawa trafiła do sądu. Proces zaczął się we wrześniu 2025 roku.
Ministra Agnieszka Dziemianowicz-Bąk tak uzasadniała konieczność dodatkowych regulacji zawodu psychologa:
„To dla nas oczywiste, że osoba tytułująca się jako lekarz ukończyła wymagające studia i przeszła wszystkie etapy niezbędne do udzielania świadczeń. Niestety, w przypadku wsparcia psychologicznego nie mamy dziś takiej pewności”.
Samorząd zawodowy i obowiązkowy spis specjalistów
Kluczowym elementem reformy administracyjnej jest powołanie do życia niezależnego organu kontrolnego. Samorząd zawodowy przejmie odpowiedzialność za nadzorowanie etyki pracy oraz dbanie o wysokie standardy merytoryczne. Szefowa resortu powoła specjalny komitet organizacyjny, którego zadaniem będzie utworzenie izb oraz sporządzenie ogólnopolskiego spisu ekspertów. Ponadto ten publiczny wykaz pozwoli każdemu pacjentowi na błyskawiczne sprawdzenie, czy dana postać posiada realne prawo wykonywania profesji. Od sprawności zawiązania struktur samorządowych zależeć będzie, czy nowe przepisy realnie wpłyną na poprawę bezpieczeństwa w gabinetach prywatnych i publicznych.
„Ustawa zagwarantuje wyższy standard świadczeń psychologicznych i lepszą ochronę ich odbiorców. Osoba szukająca wsparcia będzie miała jasność, że psycholog ma odpowiednie kwalifikacje i jest w stanie zaoferować specjalistyczną pomoc”. – zapowiada ministra.
Letni sprint plemników. Brytyjscy naukowcy odkryli zaskakujący cykl męskiej płodności
Jakie kary za podszywanie się pod psychologa?
Nowa ustawa wprowadza bezwzględną karalność za bezprawne posługiwanie się tytułem zawodowym. Kto podaje się za psychologa, nie posiadając do tego uprawnień, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo karze pozbawienia wolności do roku. Penalizacja ma skutecznie wyeliminować z rynku oszustów żerujących na ludzkim cierpieniu. Dodatkowo, jeżeli sprawca działa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej – sąd może orzec jeszcze wyższe sankcje finansowe.
Ustawodawca precyzyjnie zdefiniował katalog czynności, które stanowią świadczenia zastrzeżone wyłącznie dla dyplomowanych absolwentów studiów magisterskich.
Zgodnie z projektem, tylko dyplomowany magister psychologii wpisany na listę regionalnej izby może przeprowadzać:
- diagnozę psychologiczną (identyfikację mechanizmów funkcjonowania człowieka na podstawie testów i obserwacji),
- opiniowanie psychologiczne (wydawanie formalnych dokumentów o stanie zdrowia psychicznego),
- orzekanie (o ile odrębne przepisy tak stanowią),
- udzielanie pomocy psychologicznej (w tym psychoprofilaktykę i interwencję kryzysową).
Ochrona ta ma wyeliminować osoby posługujące się dyplomami podejrzanych uczelni.
Pracownicy socjalni a pomoc psychologiczna
Wprowadzenie rygorystycznych kar za udzielanie pomocy psychologicznej przez osoby nieuprawnione mogłoby w teorii sparaliżować pracę służb społecznych. Aby uniknąć takiej sytuacji, ustawodawca wprowadził „bezpiecznik” kompetencyjny. Ustawa dopuszcza podejmowanie poszczególnych działań wspierających przez osoby bez dyplomu psychologa. Jednak takie osoby mogą to robić tylko wtedy, gdy realizują one zadania ściśle określone w innych aktach prawnych.
Bezpośrednią konsekwencją tego zapisu jest ochrona prawna osób wykonujących zawody takie jak asystent rodziny lub pracownik socjalny. Zawody te, realizując obowiązki nałożone na nie w odrębnych przepisach – na przykład w ustawie o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej – wchodzą w zakres szeroko rozumianej pomocy psychologicznej. Natomiast gdyby nowa ustawa nie przewidywała wspomnianego wyłączenia, osoby te mogłyby narażać się na odpowiedzialność karną za wykonywanie czynności zastrzeżonych dla psychologa.
Dzięki temu rozwiązaniu asystent rodziny może legalnie realizować poradnictwo dotyczące umiejętności wychowawczych, prowadzić mediacje wewnątrzrodzinne oraz udzielać bieżącego wsparcia emocjonalnego w sytuacjach kryzysowych. Z kolei pracownik socjalny zachowuje prawo do prowadzenia pracy socjalnej. Zadania tego zawodu obejmują motywowanie osób do zmiany postaw oraz udzielanie instruktażu w zakresie rozwiązywania problemów życiowych.
Jednocześnie te grupy zawodowe nie mogą posługiwać się tytułem psychologa oraz stosować specjalistyczne narzędzia diagnostyczne, takie jak zastrzeżone testy psychometryczne.
Psychologia żaby. Co kijanka wynosi z domu?
Rozdział psychologii od procesów psychoterapeutycznych
Ważną zmianą strukturalną jest wyłączenie psychoterapii z ustawowej listy typowych usług realizowanych przez psychologów. Ustawodawca zapewnił specjalistom możliwość prowadzenia procesów terapeutycznych, lecz określił dla nich odrębne i bardzo precyzyjne zasady. Równolegle w parlamencie trwają prace nad oddzielnym projektem, który ureguluje zawód, jakim jest psychoterapeuta. Dzięki takiemu rozdzieleniu kompetencji pacjent otrzyma jasną informację, czy uczestniczy w krótkiej konsultacji, czy w długofalowym procesie leczniczym prowadzonym przez osobę o specyficznych, dodatkowych uprawnieniach.
Harmonogram wdrożenia nowych przepisów
Dokument został już zaakceptowany przez Sejm i obecnie zajmuje się nim Senat, który analizuje szczegółowe zapisy techniczne. Jeżeli izba wyższa nie zgłosi poprawek, projekt zostanie niezwłocznie przekazany do podpisu przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z oficjalnymi zapowiedziami rządu, nowe regulacje prawne wejdą w życie na początku przyszłego roku. Reforma ta stanowi bezpośrednią odpowiedź na pilną potrzebę społeczną i usuwa luki systemowe, które przez dekady pozostawiały pacjentów bez realnej ochrony w obliczu nadużyć i oszustw.
Czytaj więcej
