Jak małpy korzystają z iPadów? Zaskakujące, że podobają nam się te same rzeczy
Naczelne są do nas bardzo podobne, gdy dać im do ręki tableta.
Dlaczego badacze sięgnęli po tablety
Naukowcy zajmujący się badaniem zachowań naczelnych od lat mierzyli się z tym samym ograniczeniem. Klasyczne badania behawioralne wymagały długiego etapu przygotowawczego, w którym zwierzęta uczyły się obsługi dźwigni, przycisków lub specjalistycznych aparatów. Taki trening trwał tygodniami i wpływał na późniejsze zachowanie badanych osobników, zanim właściwa obserwacja w ogóle się zaczęła.
Tablety pozwoliły ten problem ominąć. Badacze zastosowali interfejs dotykowy, czyli graficzny układ elementów wyświetlanych na ekranie, reagujących bezpośrednio na dotknięcie palcem. Interfejs składał się z dużych, czytelnych ikon, obrazów lub symboli, które nie wymagały precyzyjnych ruchów ani wcześniejszego instruktażu. Zwierzęta widziały efekt swojego działania natychmiast po dotknięciu ekranu.
Zmienił się także charakter zbieranych danych. Badacze nie analizowali już reakcji wytrenowanych w określony sposób zwierząt, lecz spontanicznie podejmowane przez nie wybory. Tablet rejestrował czas reakcji, liczbę prób oraz preferencje bodźców, co pozwalało porównywać zachowania między osobnikami i śledzić ich zmiany w kolejnych sesjach.
Na ten aspekt w badaniach nad naczelnymi zwracała uwagę dr Jenna Shumaker z Lincoln Park Zoo w Chicago:
„Systemy ekranów dotykowych pozwalają nam badać uczenie się, pamięć i podejmowanie decyzji u naczelnych w sposób, który jest dla nich naturalny i angażujący”.
Zastosowanie tabletów miało jeszcze jeden skutek. Ograniczało stres związany z udziałem w badaniach i pozwalało prowadzić obserwacje w warunkach bliższych codziennemu funkcjonowaniu zwierząt w zoo.
Afrykańskie kleszcze w Polsce. „Monster tick” tropi ludzi i przenosi śmiertelne choroby
Jakie gatunki naczelnych brały udział w badaniach
Badania z wykorzystaniem tabletów i ekranów dotykowych nie ograniczały się do jednego gatunku. Naukowcy świadomie obejmowali nimi różne naczelne, aby porównać sposoby uczenia się, uwagę oraz reakcje na bodźce cyfrowe.
W programach realizowanych w ogrodach zoologicznych najczęściej uczestniczyły orangutany, zarówno samce, jak i samice. Ten gatunek wybierano ze względu na wysoki poziom zdolności poznawczych oraz dużą sprawność manualną. Orangutany precyzyjnie operowały palcami, szybko uczyły się gestów dotykowych i chętnie wracały do zadań wymagających wyboru obrazów lub symboli. W kilku ośrodkach badacze nadawali imiona poszczególnym osobnikom, co pozwalało śledzić indywidualne różnice w zachowaniu na przestrzeni miesięcy.
Równolegle badania prowadzono na szympansach, które wykazywały dużą ciekawość wobec nowych bodźców wizualnych. Szympansy często testowały granice interfejsu, dotykając ekranu wielokrotnie i w różnych miejscach. Badacze zauważali, że samce częściej podejmowały próby intensywnej eksploracji, podczas gdy samice szybciej przechodziły do powtarzalnych, uporządkowanych działań.
W eksperymentach uczestniczyły także makaki, zwłaszcza w badaniach prowadzonych poza zoo, w półnaturalnych warunkach. Te naczelne wykorzystywały ekrany głównie do zadań związanych z nagrodą. Szybko kojarzyły dotknięcie symbolu z otrzymaniem pożywienia, jednak rzadziej angażowały się w dłuższe sesje bez dodatkowej stymulacji.
Niektóre ośrodki włączały do badań również małpy wiewiórcze, które charakteryzowały się dużą ruchliwością i krótszym czasem skupienia uwagi. W ich przypadku naukowcy skracali sesje i upraszczali zadania, aby dopasować je do możliwości gatunku. Pomimo tego zwierzęta szybko uczyły się podstawowych zasad działania ekranu.
Jak naczelne uczą się obsługi ekranów
Pierwsze sesje z tabletami pokazały, że naczelne szybko orientowały się w zasadach działania ekranów dotykowych.
Zwierzęta samodzielnie uczyły się obsługi urządzeń. Testowały różne ruchy palców, powtarzały te, które przynosiły oczekiwany rezultat, i rezygnowały z pozostałych. Z każdą kolejną sesją zarówno samce, jak i samice wykonywały gesty coraz pewniej, a ich wybory stawały się coraz pewniejsze.
Taką dynamikę adaptacji opisywała dr Erin Vogel, prymatolożka współpracująca z Lincoln Park Zoo oraz American Society of Primatologists:
„Różne gatunki naczelnych bardzo szybko zaczynają korzystać z ekranów dotykowych, nawet jeśli wcześniej nie miały z nimi żadnego kontaktu”.
Jednocześnie badacze obserwowali wyraźne różnice indywidualne. Część osobników odkrywała interfejs ostrożnie i etapami, inne niemal od razu próbowały „odkryć” wszystkie możliwości nowej „zabawki”. Te różnice pozwalały analizować odmienne style uczenia się oraz poziom motywacji u poszczególnych zwierząt.
Prof. Ignatowicz: Zagadka! A co, gdy odetniemy karaluchowi głowę?
Co wpływa na zaangażowanie zwierząt
Zaangażowanie w korzystanie z tabletów zmieniało się w czasie. Zwierzęta reagowały inaczej w zależności od rodzaju treści wyświetlanej na ekranie oraz od indywidualnych cech poszczególnych osobników. Badacze obserwowali, że kluczową rolę odgrywała motywacja, zwłaszcza powiązana z systemem nagród.
Naczelne chętniej wracały do zadań, które prowadziły do czytelnego rezultatu, takiego jak pojawienie się obrazu, dźwięku lub dostępu do pożywienia. Samce i samice różniły się tempem reagowania, jednak w obu grupach widoczna była zależność między atrakcyjnością bodźca a czasem spędzanym przy ekranie.
Na ten mechanizm zwracała uwagę dr Erin Vogel:
„Poziom motywacji danego osobnika bardzo silnie wpływa na to, jak szybko uczy się obsługi ekranu i rozwiązywania zadań”.
W praktyce oznaczało to, że nawet przy identycznych warunkach eksperymentalnych poszczególne zwierzęta wykazywały odmienne poziomy zaangażowania. Jedne osobniki regularnie wracały do tabletu i podejmowały kolejne próby, inne szybciej traciły zainteresowanie, jeśli zadanie nie przynosiło wyraźnego efektu. Te różnice pozwalały badaczom analizować zależność między motywacją, uwagą i stylem uczenia się u naczelnych.
Podobieństwa do ludzi: wybór i przyzwyczajenie
Selektywność, rozumiana jako zdolność do wybierania jednych bodźców i pomijania innych, była jednym z najbardziej widocznych podobieństw do ludzkich zachowań. Naczelne nie reagowały na wszystkie treści wyświetlane na ekranie w jednakowy sposób. Zamiast tego wybierały konkretne obrazy lub zadania, wracały do nich w kolejnych sesjach, a po pewnym czasie traciły nimi zainteresowanie.
Setka dla zdrowotności! Dlaczego muszka owocówka nie może żyć bez alkoholu?
Zwierzęta stopniowo kształtowały własne preferencje. Jedne osobniki dłużej koncentrowały się na zadaniach wymagających wyboru obrazów, inne szybciej przechodziły do aplikacji powiązanych z nagrodą. Wraz z upływem czasu część z nich porzucała wcześniej wybierane treści i zaczynała reagować na nowe bodźce, co badacze wiązali z mechanizmem przyzwyczajenia.
W niektórych ośrodkach tablety wykorzystywano także do umożliwienia zwierzętom prostych decyzji dotyczących ich otoczenia. Linda Jacobs, opiekunka naczelnych w Jungle Island Zoo w Miami, opisywała ten etap pracy w rozmowie z magazynem WIRED:
„Zaczęliśmy od prostych zadań polegających na wskazywaniu obrazów. Kolejnym krokiem było umożliwienie orangutanom wyboru aktywności lub jedzenia za pomocą symboli na ekranie”.
Takie rozwiązania pozwalały obserwować, jak zwierzęta reagują na możliwość podejmowania decyzji. Badacze analizowali, czy wybory pozostają powtarzalne, jak szybko osobniki zmieniają preferencje oraz w jaki sposób reagują na brak oczekiwanego rezultatu.
Jak naczelne korzystają z iPoda?
Badania pokazały, że naczelne szybko rozpoznawały związek między własnym działaniem a reakcją ekranu. Już w pierwszych sesjach zwierzęta dotykały ikon lub obrazów i obserwowały, co się wydarzy. Gdy ekran reagował wyświetleniem nowego obrazu lub dźwięku, osobniki powtarzały ten sam gest. Gdy reakcja nie następowała, zmieniały sposób interakcji. Badacze widzieli to m.in. u orangutanów, które po kilku minutach eksploracji konsekwentnie wracały do elementów dających wyraźny efekt.
Naczelne samodzielnie budowały schematy działania oparte na doświadczeniu. W zadaniach polegających na wyborze symboli zwierzęta początkowo dotykały ekranu w losowych miejscach. Następnie zaczynały powtarzać tylko te wybory, które prowadziły do nagrody lub zmiany obrazu. W kolejnych sesjach te same osobniki wykonywały krótsze i bardziej precyzyjne sekwencje ruchów, co wskazywało na utrwalenie wzorca zachowania.
Badacze zaobserwowali także, że zmienność bodźców bezpośrednio wpływała na poziom zainteresowania. Gdy aplikacja wyświetlała te same obrazy przez kilka dni, zwierzęta skracały czas spędzany przy tablecie lub całkowicie rezygnowały z interakcji. Natomiast po wprowadzeniu nowych grafik lub dźwięków te same osobniki ponownie podchodziły do urządzenia i podejmowały kolejne próby. Ten schemat pojawiał się zarówno u orangutanów, jak i u szympansów.
Dinozaury też miały raka. Wielkie potwory pod mikroskopem
Wyraźne różnice indywidualne stanowiły kolejny istotny wniosek. Niektóre osobniki eksplorowały interfejs ostrożnie, dotykając ekranu pojedynczym palcem i robiąc długie przerwy między próbami. Inne reagowały dynamicznie, wykonując serię szybkich dotknięć i natychmiast zmieniając strategie. Badacze przypisywali te różnice temperamentalnym cechom zwierząt oraz ich wcześniejszym doświadczeniom.
Doświadczenia z tabletami ujawniły również, że interakcja z ekranem stanowiła dla naczelnych formę stymulacji poznawczej. W zadaniach pamięciowych, polegających na zapamiętaniu położenia symbolu, zwierzęta poprawiały wyniki w kolejnych sesjach. Ten postęp był widoczny w skracającym się czasie reakcji i mniejszej liczbie błędnych wyborów.
W efekcie badania z wykorzystaniem tabletów dostarczyły precyzyjnych danych o tym, jak naczelne uczą się poprzez doświadczenie, jak reagują na nowość oraz jak regulują uwagę w zmieniającym się środowisku. Każdy z tych wniosków opierał się na powtarzalnych obserwacjach zachowań konkretnych osobników, a nie na jednorazowych reakcjach.
Które gatunki najlepiej obsługują tablety?
Naczelne różnych gatunków samodzielnie uczyły się obsługi ekranów dotykowych, reagowały na zmienność bodźców i budowały wzorce zachowań oparte na doświadczeniu. Różnice dotyczyły przede wszystkim tempa uczenia się, długości utrzymywania uwagi oraz stopnia eksploracji interfejsu.
Orangutany najczęściej korzystały z tabletów w sposób uporządkowany i spokojny. Badacze obserwowali, że te zwierzęta precyzyjnie dotykały ikon, rzadko wykonywały chaotyczne ruchy i długo utrzymywały uwagę na jednym zadaniu. W testach wyboru obrazów orangutany szybko eliminowały błędne opcje i wracały do tych samych schematów działania w kolejnych sesjach. Ich zachowanie sprzyjało zadaniom wymagającym pamięci i koncentracji.
Szympansy wykazywały większą dynamikę interakcji. Częściej testowały różne elementy interfejsu w krótkim czasie, wykonując serię szybkich dotknięć. W zadaniach opartych na nagrodzie szybko uczyły się, które symbole przynoszą efekt, jednak równie szybko traciły zainteresowanie, gdy bodźce pozostawały niezmienne. Badacze zwracali uwagę na intensywną eksplorację ekranu, zwłaszcza w początkowych fazach badań.
Makaki, szczególnie w badaniach terenowych, reagowały na tablety w sposób silnie powiązany z nagrodą. Zwierzęta szybko kojarzyły dotknięcie konkretnego symbolu z uzyskaniem pożywienia. Jednocześnie rzadziej angażowały się w zadania, które nie prowadziły do wyraźnego rezultatu. Sesje z makakami były krótsze, a interakcja z ekranem miała charakter funkcjonalny i zadaniowy.
Małpy wiewiórcze korzystały z tabletów w sposób bardziej fragmentaryczny. Badacze skracali sesje i upraszczali interfejs, ponieważ te zwierzęta wykazywały krótszy czas skupienia uwagi. Mimo to osobniki szybko opanowywały podstawową zasadę działania ekranu i poprawnie reagowały na proste zadania wyboru.
W efekcie badania z wykorzystaniem tabletów potwierdziły, że ekrany dotykowe stanowią skuteczne narzędzie do obserwacji procesów poznawczych u różnych gatunków naczelnych. Jednocześnie pozwoliły badaczom uchwycić zarówno cechy wspólne, jak i gatunkowe specyfiki w sposobie interakcji z nowymi elementami środowiska.
Źródła:
- American Society of Primatologists – Using Touchscreens with Nonhuman Primates
- WIRED -Apes Get iPads in the Zoo’s ‘Apps for Apes’ Program
- British Ecological Society – Touchscreen device proves useful for studying wild primates
Roman leci w kosmos. Teleskop NASA gotowy przed startem w 2026 r.
Czytaj więcej
