Koniec z „wakacjami” na chorobowym. Od 13 kwietnia wchodzą w życie rygorystyczne przepisy dotyczące kontroli ubezpieczonych. Sprawdź, co wolno, a za co stracisz pieniądze.

Od poniedziałku 13 kwietnia wchodzą w życie nowe przepisy, które diametralnie zmieniają sposób, w jaki Zakład Ubezpieczeń Społecznych kontroluje osoby przebywające na zwolnieniach lekarskich. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) doprecyzował sytuacje, w których ubezpieczony może bezpowrotnie stracić prawo do zasiłku chorobowego. Ta nowelizacja to nie tylko kosmetyka, ale zmiana w orzecznictwie i weryfikacji chorych. Reforma opiera się na dwóch kluczowych filarach: uszczelnieniu systemu kontroli oraz uelastycznieniu kadr orzekających.

Kiedy ZUS odbierze Ci pieniądze?

Najważniejszą informacją dla każdego pracownika jest fakt, że od 13 kwietnia przepisy precyzują warunki utraty świadczeń. Ubezpieczony straci prawo do zasiłku za cały okres zwolnienia, jeżeli w trakcie niezdolności do pracy będzie wykonywał pracę zarobkową lub podejmował aktywność niezgodną z celem tego zwolnienia. ZUS kładzie ogromny nacisk na to, by okres wolny od pracy służył wyłącznie rekonwalescencji i odzyskiwaniu zdrowia.

W związku z tym eksperci zdefiniowali dwa kluczowe pojęcia, które do tej pory budziły wiele kontrowersji w sądach:

1. Praca zarobkowa: Urzędnicy uznają za nią każdą czynność o charakterze zarobkowym, bez względu na rodzaj umowy (o pracę, zlecenie, o dzieło). Istotnym jest, że nie zaliczają do niej tzw. czynności incydentalnych, wymuszonych przez nagłe okoliczności. Ważne: polecenie służbowe od szefa nie jest taką okolicznością!
2. Aktywność niezgodna z celem zwolnienia: Są to wszelkie działania, które utrudniają lub wydłużają proces leczenia. Podczas gdy zwykłe wyjście po leki do apteki czy zakupy spożywcze są w pełni akceptowalne, o tyle wyjazd na wakacje czy remont mieszkania zakończą się natychmiastowym wstrzymaniem wypłaty zasiłku.

Kontroler zapuka do drzwi i sprawdzi dowód

Nowe przepisy, które wchodzą w życie od poniedziałku 13 kwietnia, znacząco rozszerzają uprawnienia urzędników przeprowadzających kontrole. ZUS wyjaśnił, że inspektorzy będą mogli teraz legitymować osoby kontrolowane w celu ustalenia ich tożsamości. Ma to zapobiec sytuacjom, w których chory unika kontroli, podając się za kogoś innego lub po prostu odmawiając podania danych.

Zatem kontrolerzy zyskują prawo wstępu do miejsca, w którym ubezpieczony powinien przebywać podczas choroby. Mogą oni również zbierać informacje nie tylko od samego kontrolowanego, ale także od jego pracodawcy oraz lekarza leczącego. Jeśli inspektor stwierdzi naruszenie zasad, sporządzi protokół, który stanie się podstawą do wydania decyzji o braku prawa do zasiłku. Ubezpieczony ma oczywiście prawo do wniesienia zastrzeżeń, jednak nowe regulacje precyzują tryb ich składania, co ma przyspieszyć całe postępowanie.

Reforma orzecznictwa: Nie tylko lekarze orzecznicy

Druga część zmian, obowiązująca również od poniedziałku 13 kwietnia, dotyczy samego procesu wydawania orzeczeń. Dotychczas zadania te realizowali wyłącznie lekarze specjaliści zatrudnieni na etatach w ZUS. Po wejściu w życie nowych regulacji, formy współpracy z kadrą medyczną staną się znacznie bardziej elastyczne. Orzecznicy będą mogli pracować nie tylko na podstawie umowy o pracę, ale również umów o świadczenie usług.

Ponadto, w określonych sprawach orzeczenia będą mogły wydawać osoby z tytułem specjalisty w dziedzinie fizjoterapii oraz pielęgniarstwa. Fizjoterapeuci zajmą się sprawami z zakresu rehabilitacji leczniczej w ramach prewencji rentowej, natomiast pielęgniarki będą orzekać w kwestiach niezdolności do samodzielnej egzystencji. Takie rozwiązanie ma na celu odciążenie lekarzy i przyspieszenie procedur, co w konsekwencji ma pomóc pacjentom szybciej uzyskać należne im świadczenia.

Zmiany kadrowe i plany na przyszłość

Warto zauważyć, że na stanowiskach orzeczników będą mogli pracować teraz również lekarze w trakcie specjalizacji oraz lekarze z co najmniej 5-letnim stażem pracy, nawet jeśli nie posiadają tytułu specjalisty. Jest to odpowiedź na braki kadrowe w systemie orzecznictwa. ZUS liczy, że dzięki temu uda się sprawniej weryfikować tysiące zwolnień lekarskich wpływających do systemu każdego dnia.

Należy jednak pamiętać, że reforma wdrażana jest etapami. Choć najważniejsze zmiany w kontrolach i kadrach wchodzą w życie od poniedziałku 13 kwietnia, to ostatnia część reformy, dotycząca pełnej organizacji postępowania orzeczniczego oraz nowego trybu wydawania orzeczeń, zacznie obowiązywać dopiero 1 stycznia 2027 roku.

Nowe przepisy dają urzędnikom uprawnienia, by ukrócić nadużycia. Zatem warto dwa razy zastanowić się, czy podczas choroby aktywność inna niż leczenie jest warta ryzyka utraty zasiłku.

Rafał Bernasiński