Dzieci z nagłymi dusznościami, błyskawiczne interwencje ratowników. Kontakt z końmi na drodze do Morskiego Oka może wywołać gwałtowną reakcję organizmu, która wymaga natychmiastowego wezwania pomocy.

Zdjęcia z drogi do Morskiego Oka od lat rozpalają internetowe dyskusje. Jedni widzą w fasiągach tradycję regionu, inni ostro krytykują wykorzystywanie zwierząt do zarabiania dutków. Jednak konie na szlaku nad Morskie Oko to także zagrożenie dla alergików. Chodzi o „uczulenie na koński pot” – przypadłość, która na górskim szlaku potrafi zmienić rodzinną wycieczkę w walkę o każdy oddech.

Kroniki TOPR i kwartalnik Tatry – oficjalne raporty z drogi do Morskiego Oka

Raporty ratowników Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego pokazują, że na asfalcie prowadzącym do Morskiego Oka dochodzi do takich niebezpiecznych sytuacji. Informacje te regularnie publikuje w informacjach o akcajch ratowniczych TOPR kwartalnik „Tatry”, wydawany przez Tatrzański Park Narodowy.

Przypadek 5-latka:

Podczas marszu nad Morskie Oko rodzice uświadomili sobie, że dziecko ma ostrą alergię. Chłopiec zaczął się dusić. Ratownik dyżurujący w schronisku musiał natychmiast udzielić pomocy i zwieźć dziecko do karetki na Palenicę Białczańską.

Przypadek w fasiągu:

Młody turysta podczas jazdy wozem dostał silnego ataku alergicznego. Reakcja na pot pracujących koni była tak gwałtowana, że chłopak natychmiast potrzebował ewakuacji ze szlaku.

---

W specyficznych, górskich warunkach lekki katar potrafi zamienić się w ostry skurcz dróg oddechowych.

Jakie białka wywołują uczulenie na koński pot? Alergeny Equ c 1 i Equ c 4

Nazwa „uczulenie na koński pot” jest potocznym uproszczeniem. Współczesna diagnostyka molekularna precyzyjnie identyfikuje konkretne białka odpowiedzialne za ataki dusznicy:

Equ c 1 (Lipokalina): To główny i najsilniejszy alergen konia. Badania laboratoryjne wskazują, że nadwrażliwość na to białko wykazuje aż 80–90% pacjentów uczulonych na te zwierzęta. Jest produkowane w skórze i gruczołach ślinowych.

Equ c 4 (Lateryna): Białko to działa jako naturalny surfaktant i bierze udział w termoregulacji (chłodzeniu) organizmu konia. Z tego powodu występuje w ogromnych stężeniach bezpośrednio w końskim pocie oraz ślinie. Szacuje się, że przeciwciała przeciwko Equ c 4 posiada od 77% do nawet 100% osób zmagających się z alergią na konie.

Alergeny końskie, a w szczególności lipokaliny (Equ c 1), należą do najlżejszych i najbardziej lotnych aeroalergenów zwierzęcych. Cząsteczki te są tak małe, że potrafią godzinami unosić się w powietrzu i bez trudu przenikają w głąb dróg oddechowych. Nie trzeba dotykać zwierzęcia, by wywołać silny atak.

Dlaczego szlak do Morskiego Oka sprzyja atakom astmy i alergii?

Trasa z Palenicy Białczańskiej w sezonie letnim stwarza idealne, wręcz laboratoryjne warunki do wywołania wstrząsu alergicznego:

• Wysoka temperatura i wysiłek wzmagają intensywne wydzielanie potu przez konie, co gwałtownie zwiększa stężenie lateryny (Equ c 4) w otoczeniu.
• Ruch powietrza i kurz unoszą cząsteczki lotnych białek prosto w twarze maszerujących lub jadących wozem turystów.
• Bliski kontakt na wozie (fasiągu) utrudnia uniknięcie kontaktu z alergenem.
• Trwałość białek sprawia, że wnikają one w drewniane elementy wozów i ubrania pasażerów, utrzymując się tam przez długi czas.

Reakcja krzyżowa na sierść zwierząt – alergia na kota a kontakt z koniem

Wiele osób dowiaduje się o zagrożeniu dopiero na szlaku, ponieważ konie rzadko występują w naszym codziennym otoczeniu. Statystyki medyczne dowodzą, że u pacjentów z alergią na konie występuje ekstremalnie wysoki wskaźnik tzw. polisensytyzacji (współuczulenia).

Aż 95% osób uczulonych na konie reaguje także na koty, a 82% wykazuje alergię na psy. Wynika to z uderzającego podobieństwa strukturalnego białek z rodziny lipokalin. Przykładowo, końskie białko Equ c 1 wykazuje gigantyczną homologię (podobieństwo) do kociego Fel d 4 oraz psiego Can f 6. Jeśli Twoje dziecko ma silną alergię na domowego kota, jego układ odpornościowy może zidentyfikować koński pot jako śmiertelne zagrożenie – nawet przy pierwszym kontakcie ze zwierzęciem w życiu.

Objawy alergii na konie, które rozwijają się w kilka minut:

• Nagły, suchy i świszczący kaszel.
• Uczucie ucisku w klatce piersiowej (silny atak astmy izolowanej).
• Gwałtowne łzawienie, pieczenie i silny obrzęk powiek.
• Rozsiana, swędząca pokrzywka kontaktowa na ciele.
• Wstrząs anafilaktyczny (drastyczny spadek ciśnienia, utrata przytomności).

E-busy na drodze do Morskiego Oka. Dlaczego nie rozwiązują problemu każdego alergika?

Tatrzański Park Narodowy uruchomił elektryczne busy kursujące do Morskiego Oka. Może to być dobre rozwiązanie dla osób, które chcą ograniczyć kontakt z końmi na asfaltowej drodze prowadzącej z Palenicy Białczańskiej. Nie oznacza to jednak, że każdy turysta uczulony na końskie alergeny może dojechać e-busem bezpośrednio pod schronisko.

Przejazd e-busem na trasie Zakopane – Morskie Oko – Zakopane jest przeznaczony wyłącznie dla osób z niepełnosprawnością oraz ich opiekunów. Przejazd na tej trasie jest bezpłatny, ale TPN wymaga okazania orzeczenia o niepełnosprawności albo legitymacji osoby z niepełnosprawnością wraz z dokumentem tożsamości.

Pozostali turyści mogą korzystać z tras ogólnodostępnych: Zakopane – Włosienica, Palenica Białczańska – Włosienica oraz tras powrotnych. Te kursy nie kończą się przy schronisku nad Morskim Okiem, lecz na Polanie Włosienica. To oznacza, że ostatni odcinek do schroniska trzeba pokonać pieszo.

W praktyce wygląda to tak, że turysta kupuje bilet na ogólnodostępny e-bus, dojeżdża do Włosienicy, a następnie idzie pieszo w stronę schroniska. Na końcowym fragmencie trasy nadal kursują zaprzęgi konne, dlatego osoby uczulone na konie mogą mieć dalszy kontakt z alergenami obecnymi w otoczeniu zwierząt.

Bilety na e-busy TPN trzeba kupować wcześniej przez internet albo stacjonarnie w Punkcie Informacji Turystycznej TPN przy ul. Chałubińskiego 44 w Zakopanem. Park informuje, że obecnie nie ma możliwości zakupu biletu u kierowcy. Ceny zależą od trasy i rodzaju biletu, a w przypadku przejazdów na Włosienicę z Zakopanego lub Palenicy Białczańskiej obejmują także opłatę za wstęp do parku

Podróże

Kolejka na Kasprowy Wierch świętuje 90 lat. Jak II RP zbudowała tatrzański cud techniki?

Pierwsza pomoc przy dusznościach w górach – jak bezpiecznie dojść nad Morskie Oko?

Jeśli planujesz wycieczkę z dzieckiem, które ma skłonności do jakichkolwiek alergii wziewnych lub kontaktowych, zastosuj żelazne zasady bezpieczeństwa:

• Zrezygnuj z fasiągu: Idź na piechotę i zachowaj bezpieczny dystans od mijanych wozów konnych.
• Szykuj apteczkę: Zawsze miej pod ręką szybko działające leki antyhistaminowe drugiej generacji oraz przepisany przez lekarza inhalator rozkurczający oskrzela (np. salbutamol).
• W ostateczności adrenalina: Rodzice dzieci ze zdiagnozowaną ciężką atopią lub astmą muszą bezwzględnie posiadać przy sobie sprawną autostrzykawkę z adrenaliną.
• Obserwuj reakcje: Kaszel i osłabienie na szlaku to nie zawsze efekt zwykłego zmęczenia czy upału. Jeśli dziecko zaczyna świszczeć przy wdechu, natychmiast przerwij marsz i zejdź ze strefy ruchu wozów.

Morskie Oko to jeden z najpiękniejszych zakątków Tatr. Aby rodzinna wyprawa nie skończyła się wezwaniem ratowników TOPR, warto pamiętać, że natura potrafi zaskoczyć w najmniej spodziewany sposób, a profilaktyka na szlaku bywa kluczowa.

Źródło: Kwartalnik Tatry

Ewa Gładysz