Europejska sonda po dwóch latach lotu dotarła do dwóch asteroid oddalonych o prawie 197 mln km od Ziemi. Ma sprawdzić, jak wyglądają po uderzeniu amerykańskiej sondy i jak w przyszłości możemy bronić się przed asteroidami.
Europejska Agencja Kosmiczna (ESA) pokazała pierwsze zdjęcia asteroid Didymos i Dimorphos wykonane przez sondę Hera. Na fotografii zrobionej z odległości około 60 km widać ogromne głazy, kratery i długie grzbiety skalne. Naukowcy są zaskoczeni wyglądem powierzchni, ponieważ wcześniej oglądali tę asteroidę z zupełnie innej strony.
Jednak Hera nie poleciała tam tylko po to, żeby robić zdjęcia. Jej zadaniem jest zbadanie skutków eksperymentu NASA z 26 września 2022 roku. Wtedy amerykański DART celowo uderzył w mniejszą asteroidę Dimorphos i delikatnie zmienił jej orbitę.
11 listopada 2026 roku ESA poinformowała, że Hera znajduje się już zaledwie 25–30 km od obu asteroid i rozpoczęła ich szczegółowe badania. Naukowcy chcą dowiedzieć się, jak skutecznie zmieniać tor lotu kosmicznych skał, gdyby któraś z nich zagroziła Ziemi.
Hera pokazała pierwsze zdjęcia Didymosa. Naukowcy byli zaskoczeni
Dwie asteroidy krążą wokół wspólnego środka ciężkości. Większy Didymos ma około 780 metrów średnicy, natomiast jego mniejszy towarzysz, Dimorphos, mierzy zaledwie 151 metrów. Odległość między nimi wynosi niewiele ponad kilometr.
Na zdjęciu opublikowanym przez ESA 5 listopada widać przede wszystkim większą asteroidę. Mniejsza niemal całkowicie ukryła się w cieniu.
Patrick Michel, główny naukowiec misji Hera i dyrektor badań francuskiego CNRS, nie krył zaskoczenia:
– Pierwszą rzeczą, jaką powiedzieliśmy, było: wow! To druga strona Didymosa, inna niż ta, którą pokazała nam kamera DART tuż przed uderzeniem. Mamy więc wrażenie, jakbyśmy oglądali zupełnie nowy świat. Po tej stronie widzimy ten sam grzbiet wzdłuż równika, który znaliśmy wcześniej, ale poza tym powierzchnia wygląda zupełnie inaczej. Są tu liczne głazy, kratery i coś, co przypomina system rowków lub skalnych grzbietów.
Sonda Hera dotarła do asteroid Didymos i Dimorphos. ESA bada skutki uderzenia NASA i sprawdza, jak w przyszłości ochronić Ziemię przed asteroidami. Źródło: ESA
Co ciekawe, asteroida obraca się wokół własnej osi w około 2,2 godziny. Zdaniem naukowców tak szybkie wirowanie może powodować przemieszczanie się luźnych skał w stronę równika. Właśnie dlatego powstał tam charakterystyczny grzbiet.
Czy uderzenie NASA zmieniło również większą asteroidę?
Naukowcy zastanawiają się, czy niektóre skały i zagłębienia na Didymosie powstały po zderzeniu amerykańskiego statku DART z mniejszym Dimorphosem.
Uderzenie wyrzuciło w przestrzeń ogromne ilości pyłu i odłamków. Ponieważ asteroidy dzieli niewiele ponad kilometr, część materiału mogła dolecieć do większego sąsiada i uderzyć w jego powierzchnię.
Michael Kueppers, naukowiec ESA pracujący przy misji Hera, wyjaśnia:
– Spodziewamy się, że duża ilość materiału wyrzuconego podczas uderzenia pokonała około kilometra dzielącego Dimorphosa od Didymosa. Możliwe więc, że niektóre widoczne cechy powierzchni powstały właśnie w wyniku przemieszczania się tego materiału. Czeka nas teraz ekscytująca praca, żeby to wyjaśnić. Nie możemy się doczekać kolejnych zdjęć obu asteroid i dokładnego sprawdzenia wszystkich zmian, które znajdziemy.
ESA opublikowała również kolejne zdjęcie, wykonane z odległości 56 km. Tym razem naukowcy zobaczyli niewielki fragment Dimorphosa wystający zza większej asteroidy.
Dokładniejsze fotografie obu obiektów agencja zapowiedziała na 25 listopada 2026 roku.
NASA uderzyła w asteroidę sondą ważącą 580 kg. Zmieniła jej orbitę
26 września 2022 roku NASA przeprowadziła pierwszy w historii eksperyment polegający na celowej zmianie ruchu asteroidy.
Amerykański DART ważył 580 kg i poruszał się z prędkością około 6,1 km/s, czyli prawie 22 tys. km/h.
Uderzył prosto w Dimorphosa i rozbił się na jego powierzchni. Energia zderzenia wyrzuciła w przestrzeń chmurę pyłu, kamieni i większych odłamków. Część tego materiału odleciała na tysiące kilometrów. Jakie były efekty tego eksperymentu?
Wcześniej Dimorphos potrzebował około 11 godzin i 55 minut na okrążenie Didymosa. Po zderzeniu czas ten skrócił się o około 33 minuty.
To znacznie więcej, niż przewidywały wcześniejsze obliczenia.
NASA udowodniła więc, że człowiek potrafi zmienić ruch asteroidy, uderzając w nią odpowiednio rozpędzonym statkiem kosmicznym.
Co więcej, badania opublikowane w marcu 2026 roku pokazały, że uderzenie zmieniło również wspólny ruch obu asteroid wokół Słońca. Ich obieg, trwający około 770 dni, skrócił się o 0,15 sekundy.
To niewielka różnica, jednak nawet bardzo mała zmiana prędkości przy tych odległościach może po wielu latach sprawić, że asteroida minie Ziemię zamiast w nią uderzyć.
Hera przeleciała prawie 197 mln km. Teraz krąży wokół dwóch asteroid
Europejska sonda wystartowała 7 października 2024 roku z Florydy na pokładzie rakiety Falcon 9 firmy SpaceX.
W marcu 2025 roku przeleciała w pobliżu Marsa, a następnie poszybowała w stronę Didymosa. W lutym i marcu 2026 roku wykonała kolejne manewry, żeby dostosować swoją trajektorię do ruchu asteroid.
Ostatnie hamowanie przeprowadziła w październiku. Dzięki uruchomieniu silników sonda zmniejszyła prędkość względem celu i mogła rozpocząć badania z bliskiej odległości.
Jednak latanie wokół tak małych asteroid jest bardzo trudne. Grawitacja Didymosa jest około 40 tys. razy słabsza niż ziemska, a Dimorphosa aż 200 tys. razy słabsza.
Dlatego Hera nie porusza się po zwykłej, kołowej orbicie. Zamiast tego leci po niemal prostych odcinkach, a następnie uruchamia silniki, zmieniając kierunek o 90 stopni.
W ten sposób kreśli wokół asteroid coś w rodzaju prostokąta. Jej prędkość względem układu wynosi zaledwie 12 cm/s.
To bezpieczniejsze rozwiązanie. Gdyby któryś z silników nie zadziałał, sonda zaczęłaby oddalać się od asteroid zamiast w nie uderzyć.
Kontrolerzy kierują Herą z centrum ESA w niemieckim Darmstadt. Każdego dnia utrzymują z nią łączność przez około osiem godzin, korzystając z wielkich anten w Argentynie, Hiszpanii i Australii.
Hera zbada asteroidę laserem, kamerami i radarem. Pomagają Polacy
Europejska sonda ma 12 urządzeń naukowych. Dzięki nim może mierzyć odległość od powierzchni, fotografować skały, sprawdzać ich temperaturę i badać skład mineralny.
Jednym z urządzeń jest laserowy wysokościomierz PALT. Wysyła krótkie impulsy światła, a następnie mierzy czas ich powrotu. Dzięki temu naukowcy mogą tworzyć dokładne mapy powierzchni.
Kamera termiczna TIRI, dostarczona przez japońską agencję JAXA, bada temperaturę skał. Z kolei HyperScout-H obserwuje asteroidę w 25 zakresach światła widzialnego i podczerwieni.
Hera ma też dwa małe statki badawcze wielkości pudełka na buty: Milani i Juventas.
Milani zbada skład mineralny skał oraz drobny pył unoszący się wokół asteroid. Juventas dostanie natomiast znacznie trudniejsze zadanie. Za pomocą radaru spróbuje zajrzeć nawet 100 metrów w głąb Dimorphosa.
W tej części misji uczestniczą Polacy. Polska firma Astronika przygotowała anteny radaru JuRA, który jest zainstalowany na pokładzie Juventasa.
Urządzenie rozłoży cztery anteny o długości 1,5 metra każda. Następnie będzie wysyłać fale radiowe, które przenikną przez skały i odbiją się od ich wewnętrznych warstw.
Na podstawie otrzymanych sygnałów naukowcy spróbują ustalić, czy Dimorphos jest jednolitą skałą, czy raczej zbiorem luźno związanych głazów i kamieni.
W 2027 roku oba małe statki mają spróbować wylądować na powierzchni asteroidy. Juventas zmierzy wtedy również jej bardzo słabą grawitację.
Czy możemy obronić Ziemię przed uderzeniem asteroidy?
Naukowcy nadal nie wiedzą, jak dokładnie wygląda miejsce uderzenia DART. Nie mają też pewności, czy amerykański statek pozostawił wielki krater, czy zmienił kształt niemal całego Dimorphosa.
Hera ma odpowiedzieć na te pytania. Zmierzy masę asteroidy, sprawdzi jej budowę i porówna rzeczywiste skutki zderzenia z wcześniejszymi obliczeniami.
Ian Carnelli, kierownik misji Hera w ESA, podkreślił po otrzymaniu pierwszych zdjęć:
– Zobaczenie tego zdjęcia jest niezwykle ekscytującym momentem dla całego zespołu Hery. Dotarcie do tego etapu wymagało wielu lat ciężkiej pracy i poświęcenia. Jednocześnie wiemy, że nasza przygoda dopiero się zaczyna, i to dodaje nam motywacji.
Didymos i Dimorphos nie zagrażają Ziemi. NASA wybrała je do eksperymentu właśnie dlatego, że uderzenie sondy nie mogło skierować ich na kurs kolizyjny z naszą planetą.
Celem jest przygotowanie sposobu obrony przed innymi asteroidami, które w przyszłości mogą znaleźć się na niebezpiecznej trasie.
Jeżeli astronomowie odpowiednio wcześnie odkryją taki obiekt, być może wystarczy niewielka zmiana jego prędkości, żeby po kilku latach minął Ziemię.
NASA udowodniła już, że potrafimy zmienić ruch asteroidy. Teraz ESA chce dokładnie zbadać, efekty i czy podobną metodę będzie można zastosować ponownie.
Aby zapewnić jak najlepsze wrażenia, korzystamy z technologii, takich jak pliki cookie, do przechowywania i/lub uzyskiwania dostępu do informacji o urządzeniu. Zgoda na te technologie pozwoli nam przetwarzać dane, takie jak zachowanie podczas przeglądania lub unikalne identyfikatory na tej stronie. Brak wyrażenia zgody lub wycofanie zgody może niekorzystnie wpłynąć na niektóre cechy i funkcje.
Funkcjonalne
Zawsze aktywne
Przechowywanie lub dostęp do danych technicznych jest ściśle konieczny do uzasadnionego celu umożliwienia korzystania z konkretnej usługi wyraźnie żądanej przez subskrybenta lub użytkownika, lub wyłącznie w celu przeprowadzenia transmisji komunikatu przez sieć łączności elektronicznej.
Preferencje
Przechowywanie lub dostęp techniczny jest niezbędny do uzasadnionego celu przechowywania preferencji, o które nie prosi subskrybent lub użytkownik.
Statystyka
Przechowywanie techniczne lub dostęp, który jest używany wyłącznie do celów statystycznych.Przechowywanie techniczne lub dostęp, który jest używany wyłącznie do anonimowych celów statystycznych. Bez wezwania do sądu, dobrowolnego podporządkowania się dostawcy usług internetowych lub dodatkowych zapisów od strony trzeciej, informacje przechowywane lub pobierane wyłącznie w tym celu zwykle nie mogą być wykorzystywane do identyfikacji użytkownika.
Marketing
Przechowywanie lub dostęp techniczny jest wymagany do tworzenia profili użytkowników w celu wysyłania reklam lub śledzenia użytkownika na stronie internetowej lub na kilku stronach internetowych w podobnych celach marketingowych.