Fakty plus
Nauka
Nauka

Naukowcy odkrywają nieznane dotąd umiejętności bakteriofagów
Ewa Gładysz -
2026-04-29
Badacze z UJ odkryli unikalne białka wirusów, które zamiast niszczyć pancerz bakterii, odcinają jego elementy. Nowa strategia walki z antybiotykoopornością. Bakteriofagi, czyli wirusy infekujące bakterie, posługują się znacznie bogatszym zestawem narzędzi niż dotąd sądzono. Badacze z MCB UJ odkryli białka fagów, które w nieznany dotąd sposób potrafią pokonać pancerz ochronny bakterii i zniszczyć ją. Każdy … Continued

Co dzieje się z mózgiem po zarwanej nocy, a co po niedospanym tygodniu?
redakcja -
2026-04-27
Niezależnie od tego, czy zarywamy noc, by skończyć ważny projekt, czy śpimy po pięć godzin przez cały tydzień, traktujemy nasze zmęczenie jak ten sam stan. Wierzymy, że twierdzenia typu: „jestem niewyspany” i „padam z nóg” różni tylko stopień wyczerpania. Polsko-francuskie badania, których współautorką jest Patrycja Ściślewska z Wydziału Biologii UW, wywracają to myślenie do góry … Continued

Ultramaratony jednak nie są zdrowe. Ekstremalne biegi niszczą erytrocyty szybciej, niż zakładano
Rafał Bernasiński -
2026-04-24
Czy morderczy wysiłek fizyczny zawsze sprzyja budowaniu zdrowia? Najnowsze analizy opublikowane w prestiżowym czasopiśmie naukowym „Blood Red Cells & Iron”, wydawanym przez Amerykańskie Towarzystwo Hematologiczne, rzucają nowe i niepokojące światło na fizjologię sportów wytrzymałościowych. Badacze udowodnili, że udział w ultramaratonach drastycznie przyspiesza procesy uszkodzenia oraz rozpadu czerwonych krwinek. Zjawisko to narasta wraz z każdym przebytym … Continued

Szczury śmieją się ultradźwiękami i zarażają emocjami. Prof. Knapska ujawnia tajemnice ich umysłów
Rafał Bernasiński -
2026-04-22
Choć wiele osób odczuwa wobec nich wstręt, szczury wykazują zdumiewającą zdolność do empatii i radości. Prof. Ewelina Knapska z Instytutu Nenckiego PAN wyjaśnia, dlaczego te gryzonie stanowią klucz do zrozumienia ludzkiego mózgu. Kwiecień, który świat nauki ogłosił Miesiącem Budowania Świadomości o Szczurach (Rat Awareness Month), daje badaczom doskonałą okazję do poprawy wizerunku tych gryzoni. Społeczeństwo najczęściej postrzega szczury przez pryzmat … Continued

Talerz maturzysty. Co jeść, by lepiej się uczyć i mniej stresować?
redakcja -
2026-04-20
Sezonowe owoce, warzywa, ryby i pełnoziarniste produkty zbożowe to paliwo dla mózgu. Dietetyk kliniczny radzi, jak wspierać pamięć i koncentrację w czasie egzaminów. W czasie intensywnej nauki przed maturą lub sesją warto sięgnąć po wsparcie, które mamy dosłownie pod ręką – na talerzu. Odpowiednio dobrana dieta może poprawić koncentrację, usprawnić zapamiętywanie i pomóc zapanować nad … Continued

Prof. Piotr Tryjanowski odkrywa sekrety gołębi. Ich nawigacja zawstydza GPS
Rafał Bernasiński -
2026-04-13
Poznaj biologiczny superkomputer ukryty w mózgu wielkości orzecha. Jak gołębie tworzą własne powietrzne autostrady? Gołębie towarzyszą nam od tysięcy lat, ale ich ukryte zdolności wciąż wprawiają naukowców w osłupienie. Widujemy je codziennie na rynkach miast i często zapominamy, że to jedni z najlepszych nawigatorów na świecie. Ich niezwykła orientacja w terenie od lat przyciąga uwagę … Continued

Star Trek w londyńskim Science Museum: Jak serial z lat 60. wymyślił nasze smartfony i tablety
Natalia Zagrzebska -
2026-04-08
Poznaj historię kosmicznej sagi, która zainspirowała inżynierów NASA oraz twórców technologii, której używasz na co dzień. W Polsce „Star Trek” kojarzy się nam głównie z popularnymi memami na Facebooku. Widzimy na nich kapitana Picarda, który z dziwaczną miną łapie się za głowę, lub pana Spocka ze spiczastymi uszami. Mało kto jednak wie, że ta amerykańska … Continued

40 proc. dzieci w Krakowie ma astmę. Podobnie jest w innych miastach – rozmowa z dr Wojciechem Feleszko
redakcja -
2026-03-26
Polscy naukowcy tworzą aplikację, która pomoże wykrywać alergie już na wczesnym etapie i analizować wpływ środowiska na zdrowie najmłodszych. Alergie pokarmowe i wziewne u dzieci stają się powszechnym problemem zdrowotnym. Dr Wojciech Feleszko wyjaśnia, jak skóra może być „wrotami” dla alergenów i jak sztuczna inteligencja w aplikacji Allerscan ma pomóc rodzicom w walce o zdrowie … Continued

Jak dieta wpływa na pamięć i funkcjonowanie mózgu
Ewa Gładysz -
2026-03-17
Dieta bogata w węglowodany i niezdrowe tłuszcze może szybko pogarszać pamięć – dr hab. Aneta Brzezicka z Wydziału Psychologii w Warszawie USWPS. Hipokamp, mała struktura mózgu odgrywająca ważną rolę w zapamiętywaniu, jest szczególnie wrażliwa na wpływ niezdrowej diety. Glukoza i mózg – dlaczego stabilny poziom cukru ma znaczenie Ludzki mózg nigdy nie przestaje pracować i … Continued

Czy jesteśmy kosmitami? Naukowcy z Johns Hopkins University twierdzą, że to możliwe
Rafał Bernasiński -
2026-03-11
Naukowcy z Johns Hopkins University udowodnili, że bakterie mogą przetrwać uderzenie asteroidy o sile 3 GPa. To kolejny dowód na teorię litopanspermii. Czy życie na Ziemi narodziło się w rodzimych oceanach, czy może przybyło do nas z innej planety, podróżując wewnątrz skalnego odłamka? To fundamentalne pytanie od dekad napędza hipotezę litopanspermii, która zakłada, że mikroorganizmy … Continued