Niemieccy naukowcy wykryli szkodliwe związki chemiczne u 92% badanych dzieci. Głównym podejrzanym są kosmetyki i kremy do opalania.

 Czy „niemiecka chemia” jest taka super?

Współczesny przemysł chemiczny masowo wykorzystuje zmiękczacze, czyli plastyfikatory, do produkcji przedmiotów codziennego użytku. Producenci dodają te substancje do tworzyw sztucznych oraz gumy w celu zwiększenia ich elastyczności i giętkości. Dzięki temu materiały takie jak PVC stają się miękkie i podatne na formowanie. Ta plastyczność pozwala na wytwarzanie zasłon prysznicowych, folii spożywczych oraz izolacji przewodów elektrycznych. Niestety te same związki chemiczne, w tym niektóre ftalany, trafiają również do składu popularnych kosmetyków. Firmy kosmetyczne dodają je do lakierów do paznokci, balsamów oraz szamponów. Zapobiegają rozwarstwianiu się produktów i przedłużają ich trwałość na półkach sklepowych.

Obecność tych substancji w produktach do pielęgnacji ciała wywołuje jednak uzasadniony niepokój lekarzy i toksykologów. Substancje chemiczne zawarte w balsamach łatwo przenikają przez barierę skórną bezpośrednio do krwiobiegu użytkownika. Z tego powodu Unia Europejska wprowadziła surowe zakazy stosowania najbardziej szkodliwych związków z tej grupy. Organy regulacyjne stale monitorują rynek, aby wyeliminować toksyczne plastyfikatory z otoczenia najmłodszych. Mimo tych restrykcji najnowsze dane z Niemiec, które opublikował serwis Deutsche Welle w artykule „What are plasticizers, and are they bad for our health?„, są niepokojące.

Warto przy tym zauważyć, że w Polsce termin „niemiecka chemia” od lat jest synonimem najwyższej jakości. Na wielu polskich targowiskach, szczególnie w zachodniej części kraju, handlowcy wystawiają stoiska oferujące wyłącznie produkty zza Odry. Polacy chętnie kupują tamtejsze proszki, płyny do prania, wybielacze oraz kosmetyki, wierząc w ich lepsze działanie i skuteczność.

Sami Niemcy mają jednak bardzo trzeźwy i krytyczny stosunek do własnych wyrobów chemicznych.

Szokujące wyniki badań pilotażowych: MnHexP u 92% badanych

Niemiecka Federalna Agencja Środowiska (UBA) przeprowadziła badanie pilotażowe na grupie 259 osób, obejmującej dzieci i młodzież. Naukowcy pobrali próbki moczu od uczestników wiosną i latem 2025 roku w różnych regionach kraju. Laboratoria poddały te próbki szczegółowej analizie pod kątem obecności produktów rozpadu szkodliwych substancji.

Kuchnia / News / Zdrowie

Napoje izotoniczne a zdrowie – kiedy warto po nie sięgać?

Wyniki tych testów wykazały obecność metabolitu o nazwie MnHexP u aż 92% uczestników. Skala tego zjawiska całkowicie zaskoczyła środowisko naukowe oraz decydentów. Dirk Messner, szef Federalnej Agencji Środowiska (UBA), przyznał w lutym 2026 roku, że eksperci nie spodziewali się tak powszechnego występowania tej substancji. Messner podkreślił, że największy szok wywołały u niego bardzo wysokie stężenia wykryte w organizmach dzieci:

Biorąc pod uwagę wyniki z ostatnich lat, nie byliśmy zaskoczeni obecnością MnHexP w próbkach moczu dzieci i młodzieży. Jednak tym, co nas zaskoczyło, był ogromny odsetek zanieczyszczonych próbek, a także momentami bardzo wysokie stężenia.

Tak wysoki poziom MnHexP zmusza badaczy do intensywnego poszukiwania pierwotnego źródła skażenia.

Podejrzane kremy do opalania

W toku dochodzenia naukowcy sformułowali hipotezę badawczą, która wskazuje na kremy do opalania jako główną przyczynę problemu. Badacze podejrzewają, że niektórzy producenci nadal dodają kontrowersyjne plastyfikatory do filtrów UV w celu poprawy ich wodoodporności. Hipoteza ta zakłada, że podczas upalnych dni dzieci wchłaniają te związki przez dużą powierzchnię skóry. Oczywiście toksykolodzy biorą pod uwagę również inne źródła skażenia w środowisku domowym, takie jak zabawki czy wykładziny podłogowe. Niemniej jednak to właśnie kosmetyki z filtrem budzą obecnie największe wybory ze względu na bezpośredni kontakt z ciałem. Raporty wskazują konkretnie na zanieczyszczenie filtra UV o nazwie DHHB, w którym podczas produkcji może powstawać zakazany DnHexP jako produkt uboczny.

Zrozumienie zagrożenia wymaga wyjaśnienia, dlaczego zmiękczacze tak negatywnie wpływają na ludzki organizm. MnHexP, który wykryto u dzieci, stanowi produkt rozpadu związku o nazwie DnHexP. Już w 2013 roku Europejska Agencja Chemikaliów (ECHA) umieściła DnHexP na liście substancji wzbudzających szczególnie duże obawy.

Oficjalne analizy ECHA potwierdzają, że związek ten wykazuje silne działanie toksyczne dla rozrodczości. Oznacza to, że substancja ta obniża płodność u dorosłych i stwarza realne ryzyko dla nienarodzonych dzieci.

Marike Kolossa-Gehring, wieloletnia toksykolog z UBA, alarmowała na łamach Deutsche Welle, że wykryte stężenia MnHexP zagrażają zdrowiu badanych dzieci.

„Stężenie produktu rozpadu MnHexP znalezione u badanych dzieci było w niektórych przypadkach na tyle wysokie, że nie można było wykluczyć ryzyka dla zdrowia”.

Kolossa-Gehring wyjaśniła, że niektóre ftalany działają jako tzw. disruptory endokrynne. Związki te skutecznie imitują naturalne hormony i zaburzają pracę gruczołów dokrewnych. Taka ingerencja w układ hormonalny rozregulowuje mechanizmy odpowiedzialne za wzrost, rozwój oraz metabolizm młodych ludzi.

Dlaczego ftalany są niebezpieczne? Zagrożenie dla rozwoju dzieci

Nauka łączy długotrwałą ekspozycję na te związki z wieloma poważnymi schorzeniami wieku dziecięcego. Lekarze obserwują częstsze występowanie otyłości oraz cukrzycy typu drugiego u osób narażonych na działanie plastyfikatorów. 

Ftalany podnoszą również ciśnienie tętnicze krwi i zakłócają rozwój układu nerwowego u najmłodszych. Dodatkowo substancje te podrażniają drogi oddechowe, co zwiększa ryzyko wystąpienia astmy i alergii. Badania na zwierzętach potwierdzają, że stały kontakt z tymi toksynami prowadzi do nieodwracalnych zmian w narządach wewnętrznych.

Wobec tak licznych dowodów na szkodliwość tradycyjnych zmiękczaczy, przemysł desperacko szuka bezpiecznych alternatyw. Laboratoria opracowują obecnie zamienniki oparte na surowcach roślinnych, takich jak pszenica, kukurydza czy olej rzepakowy. Roślinne plastyfikatory obiecują mniejszą toksyczność i szybszą biodegradację w środowisku.

Niestety te innowacyjne rozwiązania napotykają na bariery technologiczne i ekonomiczne. Bio-zmiękczacze często nie zapewniają tworzywom odpowiedniej trwałości i odporności na warunki atmosferyczne. Ponadto wysokie koszty produkcji zniechęcają firmy do masowego wdrażania tych ekologicznych substancji. Niektórzy badacze ostrzegają również, że zamienniki roślinne mogą wywoływać inne, dotąd nieznane reakcje alergiczne.

Dlatego świat nauki potrzebuje więcej czasu na dokładne przetestowanie długofalowego wpływu tych nowych substancji na zdrowie człowieka.

Społeczeństwo

Czy Niemcy obetną Kindergeld dla polskich dzieci?

Rekomendacje konsumenckie: Jak unikać szkodliwej chemii?

Zanim jednak przemysł wprowadzi bezpieczne innowacje, konsumenci muszą samodzielnie dbać o swoje bezpieczeństwo. Eksperci zalecają rodzicom świadome wybieranie produktów pozbawionych szkodliwej chemii.

Pierwszym krokiem powinna być weryfikacja etykiet kosmetyków i zabawek pod kątem oznaczenia „Phthalate-Free”. Producenci stosują ten napis, aby zagwarantować brak szkodliwych ftalanów w swoim wyrobie.

Świadomy konsument powinien również zastępować przedmioty plastikowe ich naturalnymi odpowiednikami. Drewniane zabawki stanowią bezpieczną alternatywę dla miękkich gryzaków z PVC.

Przechowywanie żywności w szklanych pojemnikach eliminuje ryzyko przenikania zmiękczaczy z folii bezpośrednio do jedzenia. Metalowe naczynia turystyczne również chronią nas przed niepożądanym kontaktem z syntetycznymi dodatkami.

Szczególną ostrożność należy zachować podczas wyboru produktów chroniących przed słońcem. W świetle obecnej hipotezy badaczy warto wybierać kremy do opalania oparte wyłącznie na filtrach mineralnych. Produkty te posiadają certyfikaty ekologiczne, które wykluczają stosowanie kontrowersyjnych utrwalaczy chemicznych.

Takie podejście minimalizuje ekspozycję dziecka na substancje zaburzające gospodarkę hormonalną.

Podsumowanie: Konieczność świadomych wyborów zakupowych

Sytuacja w Niemczech jednoznacznie pokazuje, że toksyczna chemia wciąż jest używana w przemyśle kosmetycznym mimo istnienia surowych przepisów. Wyniki badania pilotażowego z 2025 roku to ostrzeżenie. Rodzice muszą odgrywać aktywną rolę w selekcji produktów trafiających do ich domów. Tylko sprawdzanie składów i rezygnacja z podejrzanych plastików realnie ogranicza zagrożenie. Federalna Agencja Środowiska zapowiada kontynuację badań w celu ostatecznego potwierdzenia źródeł skażenia MnHexP.

Źródło: Deutche Welle

Ewa Gładysz