Fakty plus
Historia
Historia

„Bambaj”, „andrus”, „drynda”. Tak gadała dawna Warszawka. Wielki słownik trafił do sieci
Natalia Zagrzebska -
2026-10-07
„Mabdziurny”, „labun”, „kidoń” czy „weredyk”. Słownik Warszawski ma 7700 stron! Pierwsze 86 tys. haseł można już znaleźć w internecie. Konus, czyli mężczyzna nikczemnego wzrostu był nazywany mabdziurnym, złodziej to labun. Z kolei kidoń to taki niedbalec, ktoś kto łazi w ubraniu z plamami z jedzenia. Takie wyrazy można znaleźć w niezwykłym dziele polskich językoznawców sprzed … Continued

Przez dekady wisiał w domu. To zaginiony podczas II wojny światowej obraz Wierusza-Kowalskiego
Rafał Bernasiński -
2026-09-29
„Zima – Odwrót Napoleona spod Moskwy” zaginęła podczas II wojny światowej. Teraz trafił do Muzeum Narodowego w Warszawie. Przez ponad 80 lat „Zima – Odwrót Napoleona spod Moskwy” Alfreda Wierusza-Kowalskiego była na liście najważniejszych polskich strat wojennych. Obraz zaginął podczas II wojny światowej, po tym jak został przejęty przez niemieckie władze okupacyjne w Warszawie. Obraz … Continued

Za zdradę małżeńską groziła śmierć. Tak sądzono miłość w XVIII-wiecznej Polsce
Andrzej Kobyliński -
2026-07-09
Chłosta, grzywny, świece dla kościoła, publiczna pokuta, a w najcięższych sprawach nawet katowski miecz. Klaudia Rogowska z UW bada, jak dawne sądy pilnowały moralności w województwie ruskim Cudzołóstwo, bigamia, kazirodztwo, gwałt, sodomia i tzw. uczynki cielesne mogły w XVIII-wiecznej Polsce trafić przed sąd. Nie były traktowane wyłącznie jako sprawy prywatne. Prawo widziało w nich naruszenie … Continued

Pradawne receptury i rytualne toasty. Na Podlasiu odkryto ślady alkoholu sprzed 4,5 tysiąca lat
Rafał Bernasiński -
2026-05-07
Archeolodzy z UW i PŁ odkryli na Podlasiu naczynia sprzed 4,5 tys. lat. Analizy chemiczne potwierdziły w nich ślady piwa i grogu. Sensacja archeologiczna w Supraślu To jedno z tych odkryć, które każą nam na nowo napisać podręczniki o początkach cywilizacji na terenach dzisiejszej Polski. Choć Podlasie kojarzy się nam z dziewiczą przyrodą, okazuje się, … Continued

Kolejka na Kasprowy Wierch świętuje 90 lat. Jak II RP zbudowała tatrzański cud techniki?
Rafał Bernasiński -
2026-03-17
Budowa kolejki na Kasprowy Wierch w 1936 roku pozostaje jednym z najbardziej spektakularnych osiągnięć inżynieryjnych przedwojennej Polski. Choć kraj zmagał się z biedą i brakiem nowoczesnego przemysłu, robotnicy wznieśli konstrukcję w rekordowe 227 dni. Dokładnie 15 marca 1936 roku pierwszy wagonik z pasażerami ruszył z Kuźnic w stronę szczytu. Ten dzień naprawdę na zawsze zmienił … Continued

„Nieśpieszny” przypomni Polakom czasy PRL-u. PKP Intercity proponuje wycieczki odrestaurowanymi składami
Rafał Bernasiński -
2026-03-11
Sentymentalna podróż po całym kraju z legendarnymi lokomotywami i wagonami WARS! Gotowi na wyprawę, w której liczy się nie tempo, lecz klimat? PKP Intercity zaprasza na pokład Nieśpiesznego. To niezwykły pociąg stworzony w ramach projektu będącego dopełnieniem zbliżającego się 25-lecia przewoźnika. To sentymentalna podróż do lat 80., pełna nostalgii wynikającej z zestawienia pociągu, w którym wykorzystane … Continued

Pieniądze na podróże spadły mu „z nieba”. Paweł Edmund Strzelecki, pierwszy Polak, który okrążył świat
Ewa Gładysz -
2025-12-30
To jeden z najwybitniejszych polskich podróżników. „Wraz z Humboldtem, Franklinem, Darwinem, Wallace’em musi być uważany za jednego z czołowych badaczy naukowych swego czasu” – podkreślał zasługi rodaka jego biograf Lech Paszkowski. Wszystko, zwykle, zaczyna się w dzieciństwie 😉 Przyszły badacz trzech kontynentów urodził się 20 lipca 1797 r. w Głuszynie koło Poznania. Pochodził z rodziny … Continued

Zadzwoń do średniowiecznego Kowalskiego. Biblioteka Narodowa uruchomiła infolinię po staropolsku
Rafał Bernasiński -
2025-11-03
Biblioteka Narodowa połączyła średniowieczne manuskrypty z AI. Na infolinii Automaton Vocis można posłuchać, jak brzmiała dawna Polska. Automaton Vocis – wirtualny Polak z XV wieku odbiera telefon Zadzwoń pod numer (+48) 880 120 752, a odezwie się ktoś, kto mógłby być Twoim praprzodkiem z Małopolski. Mówi archaiczną polszczyzną, zna Psałterz Floriański i Kazania Świętokrzyskie, ale … Continued

Polscy archeolodzy na egipskim cmentarzu. Tajemnice Sakkary
redakcja -
2025-10-24
Piramidy, mumie, maski faraonów – to utrwalone w naszych umysłach symbole starożytnego Egiptu. To jednak tylko zaledwie ułamek tego, co składa się na tysiące lat historii, przemian społecznych i cywilizacyjnych. Nowoczesne badania starożytnych nekropoli pozwalają nie tylko poznać ich tajemnice – umożliwiają także inaczej spojrzeć na problemy współczesności. Sakkara położona jest tuż przy najstarszej egipskiej … Continued

Czy polski neandertalczyk był wyjątkowy?
Rafał Bernasiński -
2025-08-19
Noże bifacjalne, skrobacze i odłupki – to ślady po dawnych mieszkańcach ziem polskich. Czy badania archeologów z Uniwersytetu Warszawskiego i Uniwersytetu Wrocławskiego pozwolą lepiej zrozumieć życie neandertalczyków? Tropem polskich neandertalczyków „Ludzkość zawsze była zaintrygowana swoimi korzeniami. Skąd pochodzimy i co łączy nas z tymi, którzy byli tu, na Ziemi, przed nami?„ – to słowa ze … Continued