Po zmroku kierowcy słabo widzą kolory, nawet te jaskrawe. Naukowcy sprawdzili, jakie odblaski pozwalają najwcześniej zauważyć pieszego na drodze.

Jesienią i zimą piesi są szczególnie narażeni na potrącenia po zmroku. Nawet człowiek ubrany w jaskrawą czerwoną lub pomarańczową kurtkę może być trudny do zauważenia na nieoświetlonej drodze. Wynika to ze sposobu funkcjonowania ludzkiego wzroku. Po zmroku oczy słabo rozpoznają kolory, a przy bardzo niewielkiej ilości światła widzimy otoczenie niemal wyłącznie w odcieniach szarości. Dlatego jaskrawa odzież nie zastąpi elementów odblaskowych. Badania naukowe pokazują również, że nie wszystkie odblaski są równie skuteczne. Duże znaczenie ma miejsce, w którym pieszy je nosi.

Dlaczego po zmroku kierowcy słabo rozpoznają kolory?

W ciągu dnia ludzkie oczy bez trudu rozróżniają kolory, ponieważ dociera do nich dużo światła. Odpowiadają za to czopki, czyli komórki światłoczułe znajdujące się w siatkówce oka. Dzięki nim widzimy barwy i dostrzegamy szczegóły otoczenia.

Po zmroku światła jest znacznie mniej, dlatego większą rolę w widzeniu zaczynają odgrywać pręciki. To drugi rodzaj komórek światłoczułych, które są bardzo wrażliwe na niewielką ilość światła. Dzięki nim możemy dostrzegać przedmioty w ciemności, jednak pręciki nie rozróżniają kolorów. Reagują przede wszystkim na różnice jasności.

W rezultacie przy bardzo słabym oświetleniu widzimy świat niemal wyłącznie w odcieniach szarości. Na drogach oświetlonych reflektorami samochodów oczy nadal częściowo rozpoznają barwy, ale znacznie gorzej niż w ciągu dnia. Trudniej również dostrzec szczegóły i odróżnić sylwetkę człowieka od otoczenia.

Dlatego pieszy ubrany w jaskrawą czerwoną kurtkę, który w dzień jest doskonale widoczny, po zmroku może być trudny do zauważenia. Intensywny kolor ubrania nie wystarczy, aby kierowca odpowiednio wcześnie dostrzegł człowieka na nieoświetlonej drodze.

Dlaczego czerwone i pomarańczowe ubrania ciemnieją po zmroku?

Nie wszystkie kolory są równie dobrze widoczne przy słabym oświetleniu. Ludzkie oczy inaczej reagują na poszczególne barwy w ciągu dnia, a inaczej po zapadnięciu zmroku. Zjawisko to jako jeden z pierwszych opisał czeski uczony Jan Evangelista Purkyně. Od jego nazwiska pochodzi nazwa przesunięcie Purkiniego.

W świetle dziennym nasze oczy są najbardziej wrażliwe na barwy żółtozielone. Natomiast gdy robi się ciemno, wzrok staje się bardziej wrażliwy na światło niebieskozielone. W rezultacie czerwone przedmioty wydają się znacznie ciemniejsze, podczas gdy niektóre odcienie zieleni i błękitu zachowują względnie większą jasność.

Ma to duże znaczenie dla bezpieczeństwa pieszych. Jaskrawa czerwona kurtka, która w dzień przyciąga uwagę kierowców, na nieoświetlonej drodze może wydawać się niemal czarna. Również pomarańczowe i żółte ubrania nie zapewniają po zmroku tak dobrej widoczności jak w świetle dziennym.

Dlatego sama intensywna barwa odzieży nie wystarczy. Znacznie skuteczniejsze są materiały odblaskowe, które kierują światło samochodowych reflektorów z powrotem w stronę kierowcy. Dzięki temu pieszy może być widoczny z dużej odległości, nawet gdy otaczająca go droga jest nieoświetlona.

Z tego powodu profesjonalne kamizelki ostrzegawcze mają zarówno jaskrawe tkaniny, dobrze widoczne w dzień, jak i pasy odblaskowe, które poprawiają widoczność po zmroku.

Z jakiej odległości kierowca widzi pieszego bez odblasków?

Na nieoświetlonej drodze kierowca korzystający ze świateł mijania może zauważyć pieszego ubranego w ciemne ubranie dopiero z odległości 20–30 metrów. To bardzo niewiele, szczególnie gdy samochód porusza się z dużą prędkością. Kierowca ma wtedy zaledwie chwilę na rozpoznanie zagrożenia i rozpoczęcie hamowania.

Znacznie lepiej widoczne są osoby w jasnych ubraniach. W takich przypadkach odległość, z której można dostrzec pieszego, wzrasta do około 50 metrów. Jednak największą różnicę zapewniają elementy odblaskowe, dzięki którym kierowca może zauważyć człowieka już ze 150–200 metrów, a w sprzyjających warunkach nawet wcześniej.

Ale uwaga! Widoczność zależy między innymi od pogody, oświetlenia drogi, reflektorów.

Ważne jest również to, jak szybko kierowca rozpozna dostrzeżony przedmiot. Jasny punkt przy drodze może być widoczny z daleka, ale kierowca nie zawsze od razu wie, że jest to człowiek. Musi jeszcze rozpoznać jego sylwetkę, ustalić, w którą stronę się porusza, i odpowiednio zareagować.

Właśnie dlatego naukowcy badają nie tylko odległość, z której widać odblaski, ale również to, jak ich rozmieszczenie na ubraniu wpływa na szybkość rozpoznania pieszego.

Społeczeństwo

„Polacy przestali zabijać się na drogach. Jak to zrobili?” – dziwią się Czesi

Naukowcy sprawdzili, jakie odblaski najlepiej chronią pieszych

Czy zwykła kamizelka odblaskowa wystarczy, aby kierowca odpowiednio wcześnie zauważył pieszego? A może większe znaczenie ma miejsce, w którym znajdują się odblaski? Na te pytania szukali odpowiedzi naukowcy badający widoczność pieszych po zmroku.

W eksperymencie przeprowadzonym w 2017 roku uczestniczyło 14 kierowców, którzy poruszali się samochodami nocą po zamkniętej trasie badawczej. Ich zadaniem było jak najszybsze rozpoznanie pieszego znajdującego się przy drodze.

Badane osoby miały na sobie ciemne ubrania oraz kamizelki odblaskowe. Podczas części prób nosiły również dodatkowe elementy odblaskowe na rękach i nogach. Naukowcy mierzyli odległość, z której kierowcy potrafili rozpoznać człowieka.

Wyniki pokazały dużą różnicę w skuteczności poszczególnych sposobów oznakowania:

• Sama kamizelka odblaskowa: kierowcy rozpoznawali pieszego średnio z odległości 184,5 metra.
• Kamizelka i dodatkowe odblaski na kończynach: średnia odległość wzrosła do 319,1 metra.

Oznacza to, że dodatkowe odblaski na rękach i nogach pozwalały kierowcom rozpoznać pieszego z odległości większej o około 73 procent niż w przypadku samej kamizelki.

Badacze sprawdzili również, jak szybko kierowcy potrafili ustalić, w którą stronę pieszy może iść. Przy samej kamizelce rozpoznawali kierunek ustawienia sylwetki średnio z 95,6 metra. Po umieszczeniu dodatkowych odblasków na kończynach odległość ta wzrosła do 215,4 metra, czyli ponad dwukrotnie.

Dlaczego różnica była tak duża? Odblaski umieszczone na poruszających się rękach i nogach pomagają kierowcy szybciej rozpoznać charakterystyczne ruchy idącego człowieka.

Dlaczego odblaski na kostkach i nadgarstkach są tak skuteczne?

Ludzki mózg potrafi rozpoznać idącego człowieka, nawet jeśli nie widzimy całej jego sylwetki. Wystarczy kilka poruszających się punktów, aby mózg rozpoznał charakterystyczny sposób chodzenia i na podstawie tych informacji odtworzył obraz poruszającej się postaci. Naukowcy nazywają tę zdolność rozpoznawaniem ruchu biologicznego.

Właśnie dlatego odblaski umieszczone na nadgarstkach, kolanach i kostkach są tak skuteczne. Podczas chodzenia ręce poruszają się naprzemiennie, a nogi wykonują kolejne kroki. Odblaskowe punkty przemieszczają się wraz z nimi, tworząc charakterystyczny układ ruchomych świateł.

Kierowca nie musi więc widzieć całego człowieka, aby rozpoznać pieszego. Nawet gdy tułów i głowa zlewają się z ciemnym otoczeniem, mózg może na podstawie ruchu kilku odblaskowych punktów rozpoznać ludzką sylwetkę. Dzięki temu kierowca szybciej orientuje się, że przy drodze znajduje się idąca osoba.

Skuteczność takiego rozwiązania potwierdziły badania opublikowane w 2023 roku w czasopiśmie naukowym Transportation Research Part F: Traffic Psychology and Behaviour. W eksperymencie uczestniczyło 14 kierowców, którzy sprawdzali widoczność pieszych noszących różne rodzaje odzieży i elementów odblaskowych.

Okazało się, że odblaski rozmieszczone na ruchomych częściach ciała pozwalały rozpoznać pieszego z około dwukrotnie większej odległości niż typowa odzież sportowa z elementami odblaskowymi. W porównaniu z fluorescencyjną żółtą koszulką odległość ta była nawet 2,5 razy większa.

Co ciekawe, naukowcy ustalili, że dobre rezultaty zapewniały również paski odblaskowe o szerokości zaledwie 0,75 cm. Nie musiały więc zajmować dużej powierzchni ubrania. Najważniejsze było ich rozmieszczenie w miejscach, które poruszają się podczas chodzenia.

To właśnie ruch odblasków na rękach i nogach dostarcza mózgowi kierowcy informacji potrzebnych do rozpoznania człowieka. Nawet jeśli w ciemności widoczne są tylko pojedyncze jasne punkty, mózg potrafi powiązać ich ruch z chodzącą postacią. Dlatego odpowiednio rozmieszczone odblaski mogą być znacznie skuteczniejsze niż jeden duży element na nieruchomej części ubrania.

Dom i ogród

Czy właściciel nieruchomości musi odśnieżać drogę dla rowerów? RPO rozwiewa wątpliwości

Droga hamowania. Ile czasu ma kierowca na zauważenie pieszego?

Odległość, z której kierowca zauważy pieszego, może zdecydować o jego życiu. Samochód nie zatrzymuje się natychmiast po dostrzeżeniu zagrożenia. Kierowca musi najpierw zorientować się, co dzieje się na drodze, a następnie wcisnąć hamulec. W tym czasie samochód nadal jedzie.

Przy prędkości 90 km/h samochód pokonuje w ciągu jednej sekundy aż 25 metrów. Jeśli kierowca zauważy pieszego z odległości 30 metrów, może przejechać niemal cały ten dystans, zanim zacznie hamować. Na zatrzymanie pojazdu zostanie mu zaledwie kilka metrów.

Dlatego droga zatrzymania to nie tylko odległość pokonana podczas hamowania, ale również metry przejechane wcześniej, zanim kierowca zdąży zareagować.

Przyjmując jedną sekundę na reakcję kierowcy oraz skuteczne hamowanie na suchej nawierzchni, samochód potrzebuje orientacyjnie:

Na mokrej, zaśnieżonej lub oblodzonej drodze odległość ta może być znacznie większa. Również zmęczenie, rozproszenie uwagi lub wolniejsza reakcja kierowcy zwiększają ryzyko potrącenia.

Dlatego pieszy nie powinien zakładać, że kierowca go widzi tylko dlatego, że sam dostrzega światła nadjeżdżającego samochodu. Reflektory pojazdu widać z dużej odległości, ale człowiek ubrany na ciemno może zostać zauważony dopiero z kilkudziesięciu metrów.

Odblaski pozwalają kierowcy wcześniej zobaczyć pieszego i dają mu więcej czasu na wciśnięcie hamulca oraz zatrzymanie samochodu. Te dodatkowe sekundy mogą uratować życie.

Czy pieszy musi nosić odblaski po zmroku?

W Polsce piesi muszą nosić odblaski, jeśli po zmroku idą poboczem lub jezdnią poza obszarem zabudowanym. Dotyczy to zarówno dorosłych, jak i dzieci. Obowiązek wynika z art. 11 ust. 4a ustawy Prawo o ruchu drogowym.

Odblaski nie są obowiązkowe, jeśli pieszy idzie chodnikiem, drogą dla pieszych i rowerów lub drogą rowerową. Nie trzeba ich również nosić w obszarze zabudowanym ani w strefie zamieszkania. Warto jednak pamiętać, że nawet w mieście słabo oświetlone ulice mogą być niebezpieczne.

Za brak obowiązkowych odblasków pieszy może otrzymać mandat w wysokości 100 zł.

Czy tornistry, plecaki i ubrania dziecięce muszą mieć odblaski?

W Polsce nie ma ogólnego obowiązku umieszczania odblasków na wszystkich produkowanych tornistrach, plecakach szkolnych i ubraniach dla dzieci. Przepisy dotyczą przede wszystkim widoczności pieszego na drodze, a nie wyposażenia każdego produktu w elementy odblaskowe.

Jeżeli jednak dziecko po zmroku idzie poboczem lub jezdnią poza obszarem zabudowanym, musi mieć widoczne odblaski. Mogą być przyszyte do kurtki, umieszczone na plecaku albo noszone jako osobne opaski i zawieszki.

Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów zaleca, aby szkolne tornistry i plecaki miały odblaski z tyłu, po bokach oraz na szelkach. Dzięki temu dziecko jest lepiej widoczne dla kierowców nadjeżdżających z różnych stron.

Podobnie warto wybierać kurtki dziecięce z wszytymi pasami odblaskowymi. Szczególnie przydatne są dodatkowe elementy na rękawach i nogawkach, których ruch ułatwia kierowcy rozpoznanie idącego dziecka.

Rodzice powinni również sprawdzać, czy odblaski nie są zasłonięte ubraniem lub plecakiem. Nawet dobrej jakości element odblaskowy nie poprawi widoczności, jeśli światło samochodowych reflektorów do niego nie dociera.

Źródła: Ophthalmic and Physiological Optics, Transportation Research Part F: Traffic Psychology and Behaviour, PubMed, Policja, European Committee for Standardization, Dziennik Ustaw.

Anna Sadurska