Polska uratowała żubry. Teraz musimy nauczyć się z nimi żyć

W Polsce żyje już 3491 żubrów. Na Pomorzu Zachodnim niszczą uprawy, wchodzą do wsi i powodują wypadki. Jak mieszkańcy radzą sobie z żubrami? fot: J. Tusznio

W Polsce żyje już 3491 żubrów. Na Pomorzu Zachodnim wchodzą na pola i podwórka, powodują szkody i giną pod kołami samochodów. Naukowcy zbadali, co o tym sądzą mieszkańcy.


Polska odniosła tak wielki sukces w ratowaniu żubrów, że dziś musi się zastanawiać, co zrobić z coraz liczniejszymi stadami. Jeszcze sto lat temu gatunek był na granicy wyginięcia. Teraz w naszym kraju żyje prawie 3,5 tysiąca tych zwierząt. Polskie żubry wyjeżdżają nawet do innych państw Europy, gdzie pomagają odbudowywać tamtejsze stada.

Co więcej, świetnie radzą sobie w nowych rejonach Polski. Na Pomorzu Zachodnim pierwsze żubry ponownie wypuszczono na wolność w 1980 roku. Dzisiaj populacja w północno-zachodniej Polsce liczy już ponad 500 osobników.

Żubry coraz częściej wchodzą ludziom w drogę. Niszczą pola, spacerują po wsiach, zaglądają na podwórka, wchodzą na drogi. Rolnicy liczą straty, kierowcy obawiają się wypadków, a przyrodnicy muszą interweniować.

Naukowcy z Uniwersytetu Jagiellońskiego i Instytutu Ochrony Przyrody PAN zbadali, jak mieszkańcy Zachodniopomorskiego radzą sobie z sąsiedztwem tych zwierząt. Wyniki opublikowali w październiku 2026 roku w czasopiśmie „Ecology and Society”.


Polska uratowała żubry przed wyginięciem. Mamy ich już 3491

W 1919 roku zginął ostatni dziko żyjący żubr w Puszczy Białowieskiej. Jednak gatunek przetrwał dzięki zwierzętom trzymanym w ogrodach zoologicznych i prywatnych hodowlach. Do jego odbudowy przyczyniło się potomstwo zaledwie 12 żubrów.

Przez kolejne dziesięciolecia polscy przyrodnicy rozmnażali zwierzęta i wypuszczali je na wolność. Dzięki temu żubry wróciły do Puszczy Białowieskiej, Puszczy Knyszyńskiej, Puszczy Boreckiej i Bieszczadów, a później zaczęły zasiedlać kolejne tereny.

Według Międzynarodowej Księgi Stadnej Żubrów za 2025 rok w Polsce żyło 3491 osobników, w tym 3285 na wolności i 206 w hodowlach. To największa populacja żubrów na świecie.

Polskie ośrodki wysyłają również zwierzęta za granicę, między innymi do Rumunii, Bułgarii i Hiszpanii.

Dr Joanna Tusznio z Wydziału Biologii Uniwersytetu Jagiellońskiego, główna autorka nowych badań, tak komentuje sukces ochrony żubrów:

– Okazuje się, że umiemy się po prostu cieszyć z obecności dzikich zwierząt, takich jak żubry, które do tego są również gatunkiem symbolicznym i rozpoznawalnym w całej Polsce.

brown bear walking near trees
News / Środowisko

Dorożała: 3 niedźwiedzie z Cisnej nie będą odstrzelone. Ruszy program ochrony


Od ośmiu żubrów pod Wałczem do ponad 500 zwierząt

W lutym 1980 roku profesor Ryszard Graczyk z Akademii Rolniczej w Poznaniu sprowadził do Nadleśnictwa Wałcz osiem żubrów z Puszczy Białowieskiej.

Zwierzęta początkowo przebywały w zagrodzie koło Ostrowca. Później wypuszczono je na wolność, a stado z czasem przeniosło się w okolice Mirosławca.

W 2005 roku żyły tam 22 żubry. Rok później przywieziono kolejne osiem, żeby zwiększyć różnorodność genetyczną stada. Następnie w 2008 roku utworzono nowe grupy w okolicach Dobrzan i Łobza. Kolejne zwierzęta trafiły między innymi na poligon drawski.

1 kwietnia 2026 roku Zachodniopomorskie Towarzystwo Przyrodnicze poinformowało o 501 żubrach. Przyrodnicy opiekują się nimi na terenie trzech województw: zachodniopomorskiego, lubuskiego i wielkopolskiego.

Środowisko

Wzruszająca historia wilków z Puszczy Barlineckiej: samiec wracał do umierającej partnerki


Żubry wpadają pod samochody. Pod Wałczem dwie osoby trafiły do szpitala

1 czerwca 2025 roku po godzinie 14 samochód osobowy zderzył się z żubrem na drodze wojewódzkiej nr 179 między Rusinowem a Dzikowem, niedaleko Wałcza.

Dwie osoby jadące samochodem trafiły do szpitala na obserwację, a zwierzę zginęło na miejscu. Na drodze pracowali strażacy, policjanci i ratownicy medyczni.

Podobnych wypadków było więcej. Zachodniopomorskie Towarzystwo Przyrodnicze od lat prowadzi ich rejestr, zapisując daty, miejsca, a nawet imiona zabitych zwierząt.

7 listopada 2015 roku pod Ińskiem zginął dziesięcioletni byk Poradnik. Zaledwie sześć dni później, 13 listopada, koło Marcinkowic w gminie Tuczno bus potrącił półtorarocznego żubra. Zwierzę zginęło na miejscu.

Z kolei 17 marca 2016 roku na drodze krajowej nr 10 pod Piecnikiem samochód potrącił czteroletnią samicę. Była tak ciężko ranna, że przyrodnicy musieli ją uśmiercić. 19 września 2017 roku na tej samej drodze, w pobliżu jeziora Nieradź, zginął kolejny byk. Miał około 16 lat.

Takie wypadki są bardzo niebezpieczne także dla kierowców. Dorosły samiec żubra może ważyć nawet 900 kg.


Żubry pożerają rzepak, zboża i kukurydzę. Rolnicy liczą straty

Najczęstszym problemem zgłaszanym przez mieszkańców są szkody w uprawach. Żubry chętnie jedzą rzepak, zboża i kukurydzę. Całe stado potrafi wejść na pole, zjadać rośliny, rozdeptywać je i godzinami odpoczywać wśród upraw.

22 listopada 2015 roku przyrodnicy musieli przepłoszyć z pól w Storkowie stado liczące 15 żubrów. Trzy dni później przeganiali zwierzęta z pola rzepaku w Rzeczycy. Podobne interwencje prowadzili w Jadwiżynie, Bronikowie i Próchnowie.

Z kolei 26 września 2017 roku pod Piecnikiem przepłaszali żubry z plantacji porzeczek.

Rolnicy mogą ubiegać się o odszkodowania za takie straty. Według danych Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w 2024 roku w województwie zachodniopomorskim wypłacono 366,1 tys. zł za szkody wyrządzone przez żubry. W całej Polsce było to prawie 4,9 mln zł.

Żubr Pyra wchodził na podwórka w Tucznie. Mieszkańcy mieli dość

Jedną z najbardziej znanych historii z Pomorza Zachodniego jest przypadek żubra o imieniu Pyra.

Samiec pochodził z hodowli w Pszczynie. W 2005 roku przywieziono go w okolice Mirosławca, żeby zasilił miejscowe stado. Jednak zwierzę zaczęło wędrować po całym regionie.

W kwietniu 2015 roku ogromny byk chodził ulicami Tuczna, zaglądał na podwórka i wyjadał mieszkańcom zapasy jedzenia.

Niektórzy zaczęli go dokarmiać, więc zwierzę jeszcze chętniej odwiedzało zabudowania. Ważyło około 700–800 kg i budziło respekt.

Przyrodnicy wielokrotnie próbowali je przepłoszyć. Ostatecznie 27 kwietnia 2015 roku Pyrę odłowiono i przewieziono do ośrodka w Szewcach pod Poznaniem. Niestety 19 czerwca zwierzę padło z powodu niewydolności serca.

Czarny Staw Polski. Źródło: Zakład Hydrobiologii UW
Środowisko

Pstrągi zniszczyły przejrzystość tatrzańskich jezior


Mieszkańcy lubią żubry, ale nie wszyscy chcą mieć je pod domem

Naukowcy z Uniwersytetu Jagiellońskiego i Instytutu Ochrony Przyrody PAN sprawdzili nastawienie mieszkańców sześciu gmin na Pomorzu Zachodnim.

W 2015 roku zebrali 142 ankiety, a w 2018 roku kolejne 170. Pytali rolników, myśliwych, leśników, samorządowców oraz osoby zajmujące się ochroną przyrody.

W 2018 roku aż 84 proc. ankietowanych spotkało żubra na wolności, a 82 proc. wiedziało, gdzie w ich okolicy przebywają te zwierzęta.

Mieszkańcy coraz lepiej znali zwyczaje żubrów i częściej dostrzegali ich zalety, zwłaszcza dla turystyki. Jednocześnie zmalało poparcie dla dalszego powiększania stad.

Najwięcej zastrzeżeń zgłaszali rolnicy i myśliwi.

Dr Joanna Tusznio wyjaśnia:

– Nasze badanie pokazuje, że w okresie wzrostu liczebności żubrów, wzrosła również liczba wskazań na możliwe korzyści płynące z turystyki, wynikające z obecności tego gatunku. Wynik ten pokazuje, że postawy wobec dzikich zwierząt nie są wyłącznie jednostronne. Badani przez nas interesariusze jednocześnie mogą dostrzegać zagrożenia i obawiać się strat, ale również rośnie wśród nich świadomość możliwych korzyści.

Dla turysty żubr jest atrakcją i okazją do zrobienia zdjęcia. Ale dla mieszkańców taki sąsiad może być już kłopotliwy.

a field of yellow flowers
Dom i ogród / News / Środowisko

Jesteśmy ostatnim pokoleniem, które ogląda świetliki. Strach przed przyrodą sprawia, że ją niszczymy


Pogotowie Żubrowe pomaga rolnikom i ostrzega kierowców

Zachodniopomorskie Towarzystwo Przyrodnicze prowadzi Pogotowie Żubrowe. Jego pracownicy reagują na zgłoszenia dotyczące zwierząt wchodzących na pola, pojawiających się przy zabudowaniach oraz uczestniczących w wypadkach.

Przyrodnicy zakładają wybranym żubrom obroże GPS. Dzięki temu wiedzą, gdzie przemieszczają się stada i mogą szybciej reagować na niebezpieczne sytuacje.

Pomaga również mapa BIOZ, na której zaznaczono rejony przebywania zwierząt. Poszczególne kwadraty mają powierzchnię około 4 km kw. Mieszkańcy mogą więc sprawdzić, w jakiej okolicy trzeba zachować szczególną ostrożność.

Naukowcy apelują także o rozmowy z rolnikami, szybsze wypłacanie odszkodowań i lepszą ochronę upraw.

Czy będą podwyżki wstępu do parków narodowych?
Podróże

Bilety do parków narodowych zdrożeją? Rząd szykuje nową dopłatę dla TOPR i GOPR


Polska uratowała żubry. Teraz musi zadbać także o mieszkańców

Polska ma powody do dumy. Uratowaliśmy żubry przed wyginięciem, odbudowaliśmy ich stada, a dzisiaj pomagamy innym państwom przywracać te zwierzęta do przyrody.

Coraz liczniejsze stada przynoszą jednak nowe problemy. Potrzebujemy bezpieczniejszych dróg, ochrony upraw, szybkiej pomocy przyrodników i sprawnego wypłacania odszkodowań.

Mieszkańcy i turyści też muszą poznać zwyczaje żubrów. Przy spotkaniu ze zwierzęciem najlepiej zachować odległość 50–100 metrów, spokojnie się wycofać i pozwolić mu odejść. Nie wolno go dokarmiać ani podchodzić do niego po zdjęcie.

Żubry na dobre zadomowiły się w polskim krajobrazie. Teraz musimy nauczyć się żyć obok nich, żeby ludzie mogli bezpiecznie prowadzić gospodarstwa, podróżować i korzystać z lasów, a zwierzęta nadal miały wystarczająco dużo miejsca do życia.


Źródła: Nauka w Polsce, Ecology and Society, Uniwersytet Jagielloński, Instytut Ochrony Przyrody PAN, Stowarzyszenie Miłośników Żubrów, Zachodniopomorskie Towarzystwo Przyrodnicze, Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, Lasy Państwowe, Państwowa Straż Pożarna

Rafał Bernasiński avatar
Rafał Bernasiński

Zostaw odpowiedź

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *