Serwerownia o mocy 50 MW może dostarczyć ciepło dla 15 tys. mieszkańców. NASK i PGE chcą wykorzystać energię z komputerów do ogrzewania budynków.

Ciepło wytwarzane przez tysiące komputerów może ogrzewać mieszkania i dostarczać ciepłą wodę do kranów. NASK i Polska Grupa Energetyczna (PGE) ogłosiły 15 października 2026 roku współpracę przy budowie centrów danych, których energia cieplna trafi do miejskich sieci ciepłowniczych. Według wstępnych szacunków wykorzystanie istniejącej infrastruktury PGE może obniżyć koszty budowy serwerowni nawet o jedną trzecią. Podobne rozwiązanie rozwijają już Microsoft i Fortum w Finlandii.

Komputery będą ogrzewać polskie mieszkania. NASK i PGE rozpoczynają współpracę

NASK, czyli państwowy instytut badawczy zajmujący się między innymi cyberbezpieczeństwem i rozwojem infrastruktury cyfrowej, oraz PGE Polska Grupa Energetyczna przygotowują wspólne inwestycje w centra danych. Projekt wspierają Ministerstwo Cyfryzacji i Ministerstwo Aktywów Państwowych.

Nowe serwerownie mają służyć do przechowywania i przetwarzania danych, obsługi usług internetowych oraz rozwijania sztucznej inteligencji. Jednocześnie energia cieplna powstająca podczas pracy komputerów będzie wykorzystywana w systemach ciepłowniczych.

Według NASK centrum danych o mocy około 50 MW może wytwarzać ilość ciepła wystarczającą do ogrzewania miejscowości liczącej nawet 15 tys. mieszkańców. Ostateczna wydajność instalacji będzie zależeć między innymi od zastosowanego systemu chłodzenia, możliwości odzysku energii i zapotrzebowania odbiorców.

Radosław Nielek, dyrektor NASK, zwraca uwagę także na bezpieczeństwo przechowywanych informacji.

To jasny dowód, że potrzebujemy takich inwestycji. Ale budowanie własnych centrów danych to nie tylko kwestia wygody czy biznesu. To większa kontrola nad tym, gdzie i jak przetwarzane są informacje, to większe bezpieczeństwo i niezależność cyfrowa.

Polska jest największym rynkiem centrów danych w Europie Środkowo-Wschodniej. Według prognoz przedstawionych przez NASK jego zasoby mogą się co najmniej podwoić do końca obecnej dekady. Rozwój sztucznej inteligencji dodatkowo zwiększa zapotrzebowanie na serwerownie wyposażone w wydajne układy obliczeniowe.

Jak ciepło z serwerów trafi do kaloryferów?

Każdy komputer podczas pracy pobiera energię elektryczną, której znaczna część ostatecznie zamienia się w ciepło. W dużych centrach danych pracują tysiące procesorów, kart graficznych i innych urządzeń elektronicznych, dlatego ilość wydzielanej energii cieplnej jest ogromna.

W tradycyjnych serwerowniach systemy chłodzenia odbierają ciepło z urządzeń, a następnie odprowadzają je do otoczenia. Nowe rozwiązanie pozwala odzyskać znaczną część tej energii.

Proces można przedstawić w kilku etapach:

1. Serwery pracują i wytwarzają ciepło podczas przetwarzania danych.
2. Układ chłodzenia odbiera energię cieplną z urządzeń.
3. Wymienniki ciepła przekazują ją do instalacji odzysku, a pompy ciepła mogą zwiększać temperaturę wody.
4. Ogrzana woda zasila miejską sieć ciepłowniczą, która dostarcza energię do budynków.

Dzięki temu ta sama energia elektryczna służy najpierw do pracy komputerów, a powstające przy tym ciepło można później wykorzystać do ogrzewania mieszkań i przygotowania ciepłej wody użytkowej.

Dużą zaletą serwerowni jest możliwość produkowania ciepła przez cały rok, ponieważ centra danych zazwyczaj pracują bez przerwy. Zimą odzyskana energia może wspierać ogrzewanie budynków, natomiast latem służyć przede wszystkim do przygotowywania ciepłej wody.

W praktyce efektywność całego rozwiązania zależy od temperatury odzyskanego ciepła, odległości serwerowni od odbiorców i parametrów miejskiej sieci. W części instalacji konieczne będzie zastosowanie przemysłowych pomp ciepła, które również zużywają energię elektryczną.

Społeczeństwo

Gminy produkują własny prąd. 850 mln zł na OZE i magazyny

Budowa centrów danych może być tańsza nawet o jedną trzecią

PGE dysponuje terenami inwestycyjnymi, przyłączami energetycznymi i infrastrukturą ciepłowniczą. Nowe centra danych mają powstawać z wykorzystaniem części tych zasobów, co może ograniczyć wydatki na przygotowanie inwestycji.

NASK szacuje, że koszt budowy takich serwerowni może być nawet o 33 proc. niższy niż w przypadku inwestycji realizowanej od podstaw na niezagospodarowanym terenie, określanej jako greenfield.

Oszczędności mają wynikać z wykorzystania gotowej infrastruktury energetycznej oraz ograniczenia części wydatków związanych z budową instalacji chłodzących. Ostateczne koszty będą jednak zależały od projektu technicznego i warunków panujących w wybranej lokalizacji.

Dariusz Lubera, prezes PGE, wyjaśnia, jakie możliwości daje współpraca z NASK.

PGE wnosi do tego projektu unikalne aktywa: tereny inwestycyjne, infrastrukturę energetyczną, kompetencje w zakresie ciepłownictwa oraz doświadczenie w realizacji dużych projektów infrastrukturalnych. Dzięki temu możemy znacząco skrócić czas realizacji inwestycji i ograniczyć jej koszty. To przykład synergii pomiędzy transformacją cyfrową i energetyczną.

Dla PGE inwestycja może również otworzyć nowe źródła przychodów. Spółka będzie mogła wykorzystywać energię cieplną z serwerowni, a jednocześnie rozwijać działalność związaną z infrastrukturą cyfrową.

W Finlandii Microsoft i Fortum przygotowują ogrzewanie dla 250 tys. odbiorców

Podobne rozwiązanie rozwijają już Microsoft i fiński koncern energetyczny Fortum. Amerykańska firma buduje centra danych w rejonie Helsinek, a Fortum przygotowuje instalacje, które umożliwią przekazywanie odzyskanego ciepła do miejskiej sieci ciepłowniczej.

Projekt jest realizowany w trzech fińskich miastach: Espoo, Kauniainen i Kirkkonummi. Z tamtejszego systemu ogrzewania korzysta około 250 tys. odbiorców, a roczne zapotrzebowanie na ciepło wynosi około 2 TWh.

Docelowo energia odzyskana z dwóch centrów danych Microsoftu ma pokrywać około 40 proc. rocznego zapotrzebowania na ciepło w tym systemie. Odpowiada to około 800 GWh energii cieplnej rocznie.

Na razie ciepłownie Fortum produkują ciepło dla miejskiej sieci za pomocą przemysłowych pomp ciepła wykorzystujących energię z powietrza oraz kotłów elektrycznych.

Oba zakłady wyposażono łącznie w 40 pomp ciepła typu powietrze–woda i 72 pompy typu woda–woda, które mogą dostarczać do sieci ciepłowniczej do 180 MW mocy cieplnej. Uzupełniają je cztery kotły elektryczne o łącznej mocy 200 MW oraz magazyn ciepła o pojemności 20 tys. m³ wody, zdolny zgromadzić około 800 MWh energii cieplnej. Dzięki temu zakłady mogą produkować i magazynować ciepło w godzinach, gdy energia elektryczna jest tańsza, a następnie wykorzystywać je w okresach większego zapotrzebowania.

Od 2027 roku Fortum planuje stopniowo włączać do systemu ciepło odzyskiwane z dwóch centrów danych Microsoftu, budowanych w tych samych lokalizacjach. W miarę uruchamiania kolejnych części serwerowni pompy ciepła będą wykorzystywały coraz większe ilości energii pochodzącej z chłodzenia komputerów. Docelowo ma ona pokrywać około 40 proc. rocznego zapotrzebowania na ciepło w Espoo, Kauniainen i Kirkkonummi.

Fortum przeznaczył na budowę obu instalacji około 225 mln euro. Projekt otrzymał także wsparcie finansowe ze środków Unii Europejskiej oraz fińskiego Ministerstwa Gospodarki i Zatrudnienia.

Krzysztof Gawkowski, wicepremier i minister cyfryzacji, zwraca uwagę na możliwości wykorzystania tej technologii również w Polsce.

To już się dzieje na świecie. W Finlandii projekt Microsoft w Espoo wykorzystuje ciepło odpadowe z centrum danych do zasilania systemu ciepłowniczego obsługującego około 250 tys. mieszkańców. My możemy być pionierami takiego rozwiązania w środkowej części Europy.

Nasz temat

OZE psuje pralki? Ministerstwo dementuje internetowe brednie, a psycholog wyjaśnia, dlaczego ludzie w to wierzą

Kiedy powstaną pierwsze polskie serwerownie ogrzewające miasta?

Współpraca NASK i PGE znajduje się na etapie przygotowań. Przed rozpoczęciem inwestycji konieczne będzie między innymi sprawdzenie dostępnych terenów, możliwości przyłączenia do sieci energetycznych i ciepłowniczych oraz opłacalności poszczególnych lokalizacji.

Projekt ma również znaczenie dla rozwoju polskiej infrastruktury cyfrowej. Krajowe centra danych mogą obsługiwać administrację publiczną, przedsiębiorstwa i systemy sztucznej inteligencji, a także zwiększać możliwości przechowywania informacji w Polsce.

Minister aktywów państwowych Wojciech Balczun podkreśla znaczenie takich inwestycji dla gospodarki.

Polska potrzebuje własnej, nowoczesnej infrastruktury cyfrowej, która będzie obsługiwać rosnące potrzeby administracji, biznesu oraz rozwoju sztucznej inteligencji. Projekt realizowany przez NASK i PGE pokazuje, że państwowe podmioty mogą wspólnie tworzyć innowacyjne rozwiązania, które łączą rozwój nowych technologii z racjonalnym gospodarowaniem energią i troską o odbiorców ciepła.

NASK wnosi do projektu doświadczenie w cyberbezpieczeństwie, usługach chmurowych i zarządzaniu infrastrukturą informatyczną. PGE zapewni wiedzę dotyczącą energetyki i ciepłownictwa oraz dostęp do potencjalnych terenów inwestycyjnych.

Źródła: NASK – Państwowy Instytut Badawczy, PGE Polska Grupa Energetyczna, Fortum, Microsoft, Komisja Europejska, EUR-Lex.

Rafał Bernasiński