Polacy z Ig Noblem za badania nad zapachem dzieci. Nagrody zdobyli też naukowcy, którzy zakopywali majtki i wykorzystali komary do druku 3D.

Ig Noble 2026 rozdano 3 września podczas gali w Zurychu. Laureaci odebrali figurki stopy z grzybami oraz banknot o nominale 100 bilionów dolarów zimbabweńskich. Główna nagroda finansowa to równowartość zaledwie około 0,40 dolara amerykańskiego, czyli 40 centów. Mamy też polski wątek. Wśród nagrodzonych znaleźli się badacze z Uniwersytetu Wrocławskiego, którzy sprawdzali, jak rodzice odbierają zapach swoich dzieci. Wnioski? Niemowlęta pachną im wspaniale. Nastolatki już niekoniecznie.

Ig Noble 2026. Najpierw śmiech, potem myślenie

Humorystyczne nagrody naukowe przyznaje czasopismo „Annals of Improbable Research”. Organizatorzy wyróżniają odkrycia „za to, co najpierw nas śmieszy, a potem każe myśleć”. Tegoroczna ceremonia była już 36. w historii konkursu.

Nagrody wręczali laureaci Nagród Nobla. A ponieważ motywem przewodnim gali były grzyby, zwycięzcy dostali statuetki przedstawiające ludzką stopę z grzybami. Do tego otrzymali banknoty z Zimbabwe, których ogromny nominał był kolejnym żartobliwym elementem wyróżnienia.

Za zabawnymi tytułami nagrodzonych prac kryją się jednak konkretne problemy i pytania badawcze. Naukowcy sprawdzali między innymi, jak budujemy relacje, co wpływa na nasze zachowanie i jak rozwiązać codzienne problemy — choćby rozpryskiwanie się moczu w pisuarze.

Polacy z Ig Noblem za zapach niemowląt i nastolatków

Prof. Agnieszka Sorokowska i dr Tomasz Frąckowiak z Uniwersytetu Wrocławskiego otrzymali Ig Nobla za badania nad zapachem dzieci. Wspólnie z prof. Iloną Croy z Uniwersytetu w Jenie i prof. Thomasem Hummelem z Uniwersytetu Technicznego w Dreźnie sprawdzili, jak rodzice odbierają zapach niemowląt i starszych dzieci.

Naukowcy przeanalizowali odpowiedzi 235 rodziców, którzy ocenili zapach 367 dzieci. Niemowlęta i małe dzieci pachniały rodzicom szczególnie przyjemnie. Jednak im starsze były dzieci, tym niższe oceny wystawiali im matki i ojcowie. Płeć rodzica i dziecka nie miała większego wpływu na ten wynik.

Dlaczego zapach niemowlęcia tak bardzo podoba się rodzicom? Badacze przypuszczają, że pomaga budować więź z dzieckiem i wzmacnia potrzebę opieki nad nim. Maluch przyciąga więc uwagę dorosłych nie tylko wyglądem czy wydawanymi dźwiękami, lecz także zapachem.

Po badaniu ankietowym naukowcy przeprowadzili kolejne eksperymenty. Zebrali próbki zapachu ciała ponad 300 dzieci i poprosili o ich ocenę rodziców oraz osoby niemające dzieci. Za pomocą funkcjonalnego rezonansu magnetycznego sprawdzali też, jak mózg reaguje na zapach. Wyniki pokazały, że zapach niemowlęcia pobudza układ nagrody w mózgu, co może zachęcać rodziców do troski o malucha.

W okresie dojrzewania sytuacja się zmienia. Rodzice mają większe trudności z rozpoznaniem własnego dziecka po zapachu, a jego woń może im przeszkadzać. Z czasem mogą jednak znów ją polubić. Jak mówi prof. Agnieszka Sorokowska:

„Jednocześnie możemy nauczyć się kochać zapach bliskich nam osób na nowo, nawet jeśli zmieniają się oni w ciągu życia”.

Całowanie, słodycze dla dzieci i złośliwi przyjaciele

Ig Nobla z biomechaniki otrzymali Matilda Brindle, Catherine Talbot i Stuart West za opracowanie dokładniejszej definicji pocałunku. Chcieli porównywać całowanie u ludzi i zwierząt, dlatego ustalili, jakie zachowania zaliczą do tej grupy. Według ich definicji dwa osobniki tego samego gatunku dotykają się ustami i poruszają wargami lub aparatem gębowym. Nie walczą przy tym ani nie przekazują sobie jedzenia. Takie kryteria pozwalają odróżnić pocałunek od gryzienia czy karmienia młodych.

Nagrodę z ekonomii zdobyli Paul K. Piff i jego współpracownicy. Badali, czy wyższa pozycja społeczna sprzyja nieuczciwemu zachowaniu. W jednym z eksperymentów uczestnicy mieli wyobrazić sobie siebie jako osoby bogate albo biedne. Następnie mogli poczęstować się cukierkami ze słoika, choć wiedzieli, że słodycze mają trafić do dzieci. Osoby, które wcześniej wyobrażały sobie siebie jako bogate, brały więcej cukierków. Wynik sugeruje, że już samo poczucie wyższej pozycji społecznej może zwiększać skłonność do stawiania własnych potrzeb ponad potrzebami innych.

Pokojowy Ig Nobel trafił do zespołu z udziałem Jaimie Arony Krems i Keelah Williams. Naukowcy przeprowadzili sześć badań z udziałem 1183 osób. Pytali uczestników, jakich zachowań oczekują od przyjaciół wobec siebie, nieznajomych i swoich wrogów. Uczestnicy cenili życzliwość i uczciwość, ale chcieli też, żeby przyjaciele traktowali ich lepiej niż pozostałe osoby. Wobec swoich wrogów niekiedy oczekiwali od nich nawet złośliwości.

Społeczeństwo

Schadenfreude. Dlaczego cieszy nas cudze nieszczęście?

Mleko karaluchów, wydmuchiwanie nosa i reakcje węży

Ig Nobla z chemii otrzymał zespół z udziałem Leonarda M. G. Chavasa i Subramaniana Ramaswamy’ego. Naukowcy odkryli, że białka mleka karaluchów żyworodnych dostarczają trzy razy więcej energii niż białka mleka krowiego. Badali gatunek Diploptera punctata, którego samice odżywiają rozwijające się młode wydzieliną przypominającą mleko. W przewodzie pokarmowym młodych owadów powstają z niej kryształy zawierające białka, tłuszcze i cukry. Badacze przeanalizowali budowę tych kryształów i ich wartość energetyczną.

Nagrodę z medycyny organizatorzy przyznali pośmiertnie Tokuji Unno z Japonii za pracę „Jak wydmuchać nos — badanie aerodynamiczne wydmuchiwania nosa”. Naukowiec wspólnie z Hiroshim Yajimą badał przepływ powietrza podczas wydmuchiwania nosa. Wyniki opublikowali w 1977 roku, czyli niemal pół wieku przed przyznaniem wyróżnienia. Nagrodę odebrała w jego imieniu dr Miki Takahara, dawna współpracowniczka Unno.

Ig Nobla z biologii zdobył zespół João Miguela Alvesa-Nunesa. Naukowcy sprawdzali, co prowokuje jadowite węże do ukąszenia człowieka. Lekko naciskali butem na różne części ciała zwierząt i obserwowali ich reakcje. Powtarzali próby o różnych porach dnia i przy różnych temperaturach, żeby ustalić, kiedy węże najczęściej odpowiadają ukąszeniem. Redakcja „Scientific Reports” później wycofała publikację, ponieważ badacze nie mieli wymaganej zgody etycznej na nadeptywanie zwierząt.

Pisuar bez rozprysków, komary w drukarce i zakopane majtki

Ig Nobla z fizyki zdobył zespół, w którym pracowali m.in. Zhao Pan i Kaveeshan Thurairajah. Naukowcy zaprojektowali pisuar ograniczający rozpryskiwanie moczu. W eksperymentach sprawdzali, jak strumień cieczy zachowuje się po uderzeniu w ściankę. Ustalili, że przy odpowiednio małym kącie ciecz łatwiej po niej spływa i mniej rozpryskuje się na boki. Następnie wykorzystali te wyniki, żeby dobrać kształt pisuaru i ograniczyć zabrudzenia ubrania oraz podłogi.

Nagrodę z technologii otrzymał zespół z udziałem Jianyu Li i Changhong Cao. Badacze wykorzystali trąbki martwych komarów jako dysze drukarki 3D, czyli końcówki, przez które urządzenie wyciska materiał. Wąski przewód w trąbce pozwala drukować bardzo cienkie linie i drobne elementy. Naukowcy nazwali metodę „necroprinting”, ponieważ wykorzystuje części martwych organizmów do drukowania.

Ig Nobla z gleboznawstwa zdobyli Franz Bender, Marcel van der Heijden, Atlant Bieri i Pia Viviani. Uczestnicy ich projektu zakopali tysiąc identycznych par majtek w ponad 25 krajach. Po dwóch miesiącach wykopali bieliznę i sprawdzili, ile materiału zniknęło. Organizmy żyjące w glebie rozkładają bawełnę, dlatego stan majtek pomaga ocenić ich aktywność. Im więcej tkaniny rozłożyły, tym wyraźniej widać efekty ich pracy.

News / Podróże / Środowisko

Prof. Ignatowicz: Zagadka! A co, gdy odetniemy karaluchowi głowę?

Gala po raz pierwszy poza Stanami Zjednoczonymi

36. ceremonia rozdania Ig Nobli odbyła się 3 września 2026 roku w Zurychu. Organizatorzy po raz pierwszy wybrali na miejsce gali miasto poza Stanami Zjednoczonymi.

Marc Abrahams, redaktor naczelny „Annals of Improbable Research”, wyjaśniał w marcu agencji AP, że organizatorzy obawiali się o bezpieczeństwo zagranicznych laureatów i dziennikarzy podróżujących do USA. Dlatego przenieśli uroczystość do Szwajcarii.

Nagrody wręczali laureaci Nagród Nobla. Zwycięzcy otrzymali figurki stopy z grzybami, które nawiązywały do tegorocznego motywu gali, oraz banknoty o nominale 100 bilionów dolarów zimbabweńskich. W 2027 roku gospodarzem kolejnej ceremonii będzie Antwerpia w Belgii.

Źródła: PAP – Nauka w Polsce, NCN, Annals of Improbable Research, The Guardian

Rafał Bernasiński