Przez dekady wisiał w domu. To zaginiony podczas II wojny światowej obraz Wierusza-Kowalskiego
„Zima – Odwrót Napoleona spod Moskwy” zaginęła podczas II wojny światowej. Teraz trafił do Muzeum Narodowego w Warszawie.
Przez ponad 80 lat „Zima – Odwrót Napoleona spod Moskwy” Alfreda Wierusza-Kowalskiego była na liście najważniejszych polskich strat wojennych. Obraz zaginął podczas II wojny światowej, po tym jak został przejęty przez niemieckie władze okupacyjne w Warszawie. Obraz trafił na ścianę Kasino des Höheren SS und Polizeiführers im GG w Pałacu Blanka przy ul. Senatorskiej w Warszawie.
Okazało się, że obraz nie zniknął gdzieś na drugim końcu Europy. Od lat 60. znajdował się w polskich prywatnych rękach. Kupił go Michał Stefan Koryzna, prawdopodobnie w Krakowie. Dzieło trafiło do jego domu. Aktualną właścicielką jest jego córka, Ewa Tsonis. Przez lata nie wiedziała, że rodzinny obraz jest poszukiwaną polską stratą wojenną.
Dopiero kiedy zaczęto dokładniej badać jego pochodzenie, wyszło na jaw, że to dzieło Alfreda Wierusza-Kowalskiego.
Ostatni wojenny ślad prowadził do Pałacu Blanka
Przed II wojną światową obraz należał do Andrzeja Rotwanda, inżyniera, bankowca i kolekcjonera sztuki. Kolekcję zapoczątkował jego ojciec, Stanisław Rotwand. Znalazły się w niej dzieła najważniejszych polskich artystów, między innymi Jana Matejki, Wojciecha Gersona i Józefa Brandta.
Sensacyjna kradzież obrazu z polskiego muzeum! Arcydzieło Petera Bruegla odnalezione po 51 latach!
Latem 1939 roku „Zima – Odwrót Napoleona spod Moskwy” została wypożyczona na wystawę „Pierwsze czterdziestolecie Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych 1861–1900”. Z kolekcji Rotwandów pokazano wtedy 31 obrazów i rysunków.
Wystawa trwała od czerwca do września 1939 roku. 1 września 1939 roku Niemcy zaatakowały Polskę i rozpoczęła się II wojna światowa.
Po zajęciu Warszawy dzieła znajdujące się w Zachęcie, na polecenie niemieckich władz okupacyjnych, przewieziono do Muzeum Narodowego w Warszawie. Stamtąd Niemcy zabierali obrazy do urzędów, siedzib administracji okupacyjnej oraz mieszkań swoich urzędników.
Badania dokumentów pozwoliły ustalić, że 15 października 1940 roku „Zima – Odwrót Napoleona spod Moskwy” trafiła do Kasino des Höheren SS und Polizeiführers im GG w Pałacu Blanka przy ul. Senatorskiej w Warszawie.
Razem z obrazem Wierusza-Kowalskiego przewieziono tam dwa inne dzieła z kolekcji Andrzeja Rotwanda: „Włoszkę” Anny Bilińskiej-Bohdanowiczowej oraz „Matkę z dziećmi [Scena w lesie]” Kazimierza Alchimowicza. Oba nadal figurują w bazie polskich strat wojennych i są poszukiwane.
– Do zbiorów publicznych wraca dziś jedna z najważniejszych strat wojennych w polskim malarstwie – obraz „Zima. Odwrót Napoleona spod Moskwy” Alfreda Wierusza-Kowalskiego – powiedziała Marta Cienkowska, ministra kultury i dziedzictwa narodowego.
Obraz przez dziesięciolecia znajdował się w prywatnym domu
Historia odnalezienia dzieła jest niezwykła również dlatego, że obraz nie wypłynął na zagranicznej aukcji ani nie został odnaleziony w magazynie któregoś z europejskich muzeów.
Od dziesięcioleci znajdował się w prywatnym domu.
Ewa Tsonis z domu Koryzna, dotychczasowa posiadaczka dzieła, zaczęła badać jego pochodzenie. Pomagał jej Mieczysław Węglewicz. Kiedy pojawiło się podejrzenie, że może chodzić o obraz utracony podczas II wojny światowej, sprawą zajęli się również eksperci Muzeum Narodowego w Warszawie.
Badania potwierdziły tożsamość dzieła.
Co więcej, mimo wojennej historii i ponad ośmiu dekad od jego zaginięcia obraz zachował się w bardzo dobrym stanie, razem z oryginalną oprawą.
Ewa Tsonis zdecydowała się następnie przekazać go do zbiorów publicznych. Za swoją postawę otrzymała dyplom Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Deutsche Welle i Süddeutsche Zeitung. Rabunek polskiej sztuki: Niemcy i Rosja wciąż ukrywają tysiące zagrabionych dzieł.
Co przedstawia „Zima – Odwrót Napoleona spod Moskwy”?
Obraz nawiązuje do jednej z największych klęsk w historii napoleońskiej Europy, czyli wyprawy Napoleona na Rosję w 1812 roku.
Francuska Wielka Armia wkroczyła głęboko na terytorium Imperium Rosyjskiego i dotarła do Moskwy. Zdobycie miasta nie zakończyło jednak wojny. Rosjanie nie zgodzili się na warunki Napoleona, a armia francuska została zmuszona do odwrotu.
Powrót zamienił się w katastrofę. Żołnierzy dziesiątkowały walki, głód, choroby, brak zaopatrzenia oraz coraz cięższa pogoda.
Wierusz-Kowalski pokazuje właśnie taki moment: wyczerpanych ludzi i konie przedzierających się przez zimowy krajobraz podczas odwrotu spod Moskwy.
Śnieg, konie, ruch i dramatyczna atmosfera były motywami, w których malarz czuł się wyjątkowo dobrze. Historyczny temat sprawia jednak, że „Zima – Odwrót Napoleona spod Moskwy” wyróżnia się na tle jego dorobku.
Wierusz-Kowalski znacznie częściej jednak malował sceny z życia polskiej prowincji, zaprzęgi, polowania, podróżnych oraz wilki przemierzające zimowy krajobraz.
Przełom w historii sztuki. Włoscy eksperci potwierdzają: Odnaleziono wspólne dzieło Caravaggia i Minnitiego
Kim był Alfred Wierusz-Kowalski?
Alfred Wierusz-Kowalski urodził się w 1849 roku w Suwałkach. Był jednym z najważniejszych polskich malarzy drugiej połowy XIX wieku i jednym z najbardziej znanych przedstawicieli tak zwanej szkoły monachijskiej.
Dzieciństwo spędził na Suwalszczyźnie. Później wraz z rodziną przeniósł się w okolice Kalisza. Malarstwa i rysunku uczył się w Warszawie, a następnie wyjechał za granicę.
Studiował i rozwijał warsztat między innymi w Dreźnie i Pradze. Ostatecznie trafił do Monachium, które było wówczas jednym z najważniejszych centrów europejskiego malarstwa.
W 1873 roku rozpoczął naukę w tamtejszej Akademii Sztuk Pięknych. Później pracował również pod kierunkiem Józefa Brandta, jednego z najwybitniejszych polskich malarzy scen batalistycznych i rodzajowych.
Wierusz-Kowalski szybko zdobył popularność. Jego obrazy trafiały na wystawy w wielu europejskich miastach i zdobywały nagrody. W 1890 roku artysta otrzymał tytuł honorowego profesora Akademii Sztuk Pięknych w Monachium.
Zrabowana sztuka w bawarskich zbiorach – Niemcy nie chcą oddawać skradzionych skarbów!
Konie, sanie i wilki. Z tego zasłynął Wierusz-Kowalski
Szczególną popularność przyniosły mu dynamiczne sceny przedstawiające konie, zaprzęgi i ludzi przemierzających zimowe krajobrazy.
Charakterystycznym motywem jego twórczości stały się również wilki. Artysta studiował ich wygląd i zachowanie, ponieważ zależało mu na możliwie realistycznym przedstawianiu zwierząt.
Wilki pojawiają się na wielu jego najbardziej rozpoznawalnych obrazach. Często ścigają zaprzęgi lub ludzi przemierzających zasypane śniegiem drogi.
Wierusz-Kowalski należał do artystów, którzy potrafili połączyć realistyczny pejzaż z dynamiczną, niemal filmową sceną. To właśnie ta umiejętność sprawiła, że jego obrazy cieszyły się powodzeniem nie tylko wśród polskich, ale również zagranicznych kolekcjonerów.
Zmarł w 1915 roku w Monachium.
Szlak szczurów – ucieczki nazistowskich zbrodniarzy do Ameryki Południowej.
Tysiące polskich dzieł sztuki nadal są poszukiwane
Obraz Wierusza-Kowalskiego jest jednym z wielu dzieł utraconych przez Polskę podczas II wojny światowej. Niemcy rabowali z muzeów i prywatnych kolekcji obrazy, rzeźby, księgozbiory oraz inne zabytki. Część z nich do dziś nie została odnaleziona.
Niektóre dzieła wracają dopiero po kilkudziesięciu latach. Czasem pojawiają się na aukcjach, innym razem ich właściciele sami zaczynają badać historię posiadanych obrazów.
– Restytucja nie jest możliwa bez współpracy wielu osób i instytucji – zarówno po stronie państwa, jak i właścicieli czy posiadaczy dzieł. Obraz odnalazł swoją historię dzięki pani Ewie Tsonis – osobie, która zdecydowała się ją zbadać i przekazać dzieło do publicznych zbiorów. Takie postawy są wciąż rzadkie, ale dzięki temu, że stale mówimy o restytucji – poszukujemy utraconych dzieł i staramy się je odzyskiwać – coraz częściej zgłaszają się do nas osoby, które są w posiadaniu zaginionych obiektów, czując odpowiedzialność za dziedzictwo kulturowe. Dzięki nim nasza historia wraca do domu – powiedziała Marta Cienkowska, ministra kultury i dziedzictwa narodowego.
Ministerstwo prowadzi obecnie ponad 200 spraw restytucyjnych w 18 krajach. Do Polski wróciło już ponad 920 dóbr kultury.
Źródło: MKiDN
Z Warszawy do Wiednia w 4,5 godziny. Nowa linia KDP przez Śląsk
