Raport CBOS i KCPU ujawnia nowy profil zagrożeń nastolatków. Tradycyjne używki ustępują miejsca e-papierosom, kryzysowi psychicznemu i sieciowym grom losowym.

Młodzi Polacy rzadziej piją alkohol, mniej palą tradycyjne papierosy i coraz rzadziej sięgają po narkotyki. Czy to oznacza koniec problemów z zachowaniami ryzykownymi? Absolutnie nie. Najnowsza edycja prestiżowego badania „Młodzież 2025”, zrealizowanego przez Centrum Badania Opinii Społecznej (CBOS) we współpracy z Krajowym Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom (KCPU), ujawnia drastyczną zmianę charakteru zagrożeń. Tradycyjne używki ustępują miejsca nowym, cyfrowym i psychicznym niebezpieczeństwom: e-papierosom, hazardowi internetowemu, cyberprzemocy oraz alarmującemu pogorszeniu kondycji psychicznej nastolatków.

Współczesna rzeczywistość wymusza całkowitą redefinicję systemów wsparcia dla dzieci i młodzieży. Spadki w statystykach dotyczących substancji psychoaktywnych, choć optymistyczne, maskują głębsze, bardziej skomplikowane kryzysy tożsamościowe i technologiczne.

Raport CBOS i KCPU: Jak zmieniają się zachowania ryzykowne młodzieży?

Eksperci analizujący dane z najnowszego raportu nie mają wątpliwości: profilaktyka rówieśnicza i systemowa stoi w obliczu rewolucji. Zagrożenia przeniosły się z fizycznych podwórek do sieci i struktur psychicznych młodych ludzi.

„Wyniki badania “Młodzież 2025” pokazują, że zachowania ryzykowne młodych ludzi zmieniają swój charakter. Spadek używania części substancji psychoaktywnych jest ważnym sygnałem, ale nie może usypiać naszej czujności. Obok alkoholu, nikotyny i narkotyków coraz wyraźniej widzimy wyzwania związane z e-papierosami, hazardem online, problemowym korzystaniem z internetu, przemocą rówieśniczą i zdrowiem psychicznym. To pokazuje, że profilaktyka musi być dziś kompleksowa i odpowiadać na rzeczywistość, w której funkcjonują młodzi ludzie” – wyjaśnia szczegółowo dr n. społ. Artur Malczewski, zastępca dyrektora ds. Lecznictwa, Badań, Certyfikacji w Krajowym Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom.

Papierosy w odwrocie, ale e-papierosy to nowa plaga wśród uczniów

Analiza porównawcza danych z ubiegłych lat przynosi intrygujące wnioski w obszarze uzależnień od substancji chemicznych. Z jednej strony widać odwrót od tradycyjnego tytoniu, z drugiej – gigantyczną ekspansję alternatywnych metod inhalacji nikotyny.

• Tradycyjne papierosy w odwrocie: W 2025 roku regularne palenie klasycznego tytoniu zadeklarowało zaledwie 6 proc. uczniów ostatnich klas szkół ponadpodstawowych. Dla porównania, jeszcze w 2021 roku wskaźnik ten wynosił aż 20 proc. badanych.
• E-papierosy nową plagą: Nowoczesne urządzenia zyskały gigantyczną popularność. Regularne korzystanie z e-papierosów deklaruje obecnie aż 32 proc. młodzieży.

Spożycie alkoholu i narkotyków przez młodzież w 2025 roku

Alkohol bez zmian pozostaje najbardziej rozpowszechnioną substancją psychoaktywną wśród polskiej młodzieży. Jednak w porównaniu z pomiarem z 2021 roku odnotowano zauważalny spadek spożycia wszystkich analizowanych rodzajów napojów wyskokowych, a także wyraźne zmniejszenie skali upijania się.

Podobny trend spadkowy utrzymuje się w obszarze nielegalnych substancji odurzających:

• Ogólne używanie narkotyków w ciągu ostatniego roku zadeklarowało 9 proc. uczniów. To kontynuacja tendencji spadkowej obserwowanej konsekwentnie od 2016 roku.
• Najpopularniejszą substancją nielegalną niezmiennie pozostaje marihuana lub haszysz, ale i tutaj odnotowano mniejszą częstotliwość zażywania.
• Większość uczniów twierdzi, że nigdy nie proponowano im zakupu narkotyków, a stale rosnący odsetek badanych deklaruje, że nie wie, gdzie można je zdobyć.
• W 2025 roku aż 66 proc. ankietowanych wskazało, że w ich najbliższym środowisku rówieśniczym nie ma osób zażywających środki odurzające.

Warto zauważyć, że sięganie po narkotyki jest silnie skorelowane z czynnikami społecznymi i demograficznymi. Częściej deklarują je chłopcy niż dziewczęta, nastolatkowie mieszkający w dużych aglomeracjach miejskich, osoby znajdujące się w niestandardowej sytuacji rodzinnej oraz uczniowie szkół branżowych.

Stres w szkole i przemoc rówieśnicza – alarmujące wyniki badania

Choć globalne statystyki spożycia maleją, placówki edukacyjne wciąż pozostają kluczową przestrzenią, w której młodzi ludzie stykają się z zachowaniami ryzykownymi. Co więcej, niepokojąco rośnie widoczność substancji na szkolnych korytarzach.

Odsetek szkół, w których uczniowie bezpośrednio zauważają obecność narkotyków, wzrósł od poprzedniej edycji badania z poziomu ponad jednej czwartej do niemal dwóch piątych. O spożywaniu alkoholu na terenie szkoły otwarcie mówi co drugi uczeń, natomiast o paleniu papierosów – prawie dziewięciu na dziesięciu (blisko 90 proc.). Co najbardziej alarmujące, blisko jedna trzecia badanych deklaruje, że w ich szkołach powszechnie obecne są wszystkie trzy grupy tych substancji jednocześnie.

Równolegle szkoła staje się dla młodzieży źródłem gigantycznego obciążenia emocjonalnego. W tej edycji odnotowano najwyższy w historii pomiarów odsetek uczniów stale odczuwających stres i zdenerwowanie w związku z obowiązkami szkolnymi. Problem ten dotyka zarówno chłopców, jak i dziewczęta, choć to u dziewcząt poziom stresu jest wyraźnie wyższy.

Najbardziej drastyczne dane dotyczą jednak relacji rówieśniczych i przemocy intencjonalnej.

„Ponad połowa uczniów w ciągu roku poprzedzającego badanie doświadczyła przynajmniej jednej formy przemocy rówieśniczej. To rekordowy wynik odkąd monitorowana jest ta kwestia. Najpoważniejszym problemem jest wykluczenie przez grupę, które dotyka już niemal dwóch piątych badanych” – alarmuje Daria Litwin z Centrum Badania Opinii Społecznej.

Zdrowie psychiczne młodzieży: Objawy depresji według skali PHQ-8

Kondycja psychiczna abiturientów szkół ponadpodstawowych wchodzących w dorosłość jawi się w ciemnych barwach. Ich samopoczucie jest wyraźnie gorsze niż ogółu dorosłego społeczeństwa. Młodzi Polacy zdecydowanie częściej borykają się z negatywnymi, głębokimi przeżyciami emocjonalnymi, w tym ze stanami depresyjnymi oraz myślami samobójczymi. Silna kumulacja negatywnych emocji dotyka w szczególności dziewczęta.

W badaniu z 2025 roku po raz pierwszy zdecydowano się na wdrożenie międzynarodowego narzędzia diagnostycznego – standaryzowanej skali Patient Health Questionnaire-8 (PHQ-8), służącej do precyzyjnej oceny częstotliwości występowania objawów depresyjnych. Wyniki okazały się zatrważające:

• Ponad dwie piąte (ponad 40 proc.) uczniów doświadcza umiarkowanych lub bardzo nasilonych symptomów depresji.
• Jest to wskaźnik ponad czterokrotnie wyższy niż w generalnej populacji dorosłych Polaków, gdzie problem ten dotyczy niespełna jednej dziesiątej społeczeństwa.

Kto jest najbardziej narażony na depresję?

Głównymi czynnikami determinującymi podwyższone ryzyko wystąpienia zabrudzeń nastroju i depresji u młodzieży są:

1. Płeć żeńska (dziewczęta chorują statystycznie znacznie częściej),
2. Przeciętna lub obiektywnie zła sytuacja materialna rodziny,
3. Złe, dysfunkcyjne relacje z rodzicami lub opiekunami,
4. Brak wspierających relacji rówieśniczych i towarzyskich,
5. Chroniczne odczuwanie stresu w szkole i doświadczanie tam przemocy rówieśniczej.

Badanie udowodniło też bezdyskusyjny związek pomiędzy zdrowiem psychicznym a sferą cyfrową. Bardzo wysoki poziom ryzyka wystąpienia depresji ściśle współwystępuje z długim czasem spędzanym w ciągu dnia w sieci oraz ze sposobem korzystania z internetu, który nosi wyraźne znamiona użytkowania problemowego.

Internet i hazard online: Cyfrowa pułapka współczesnej młodzieży

Nowe technologie zrewolucjonizowały nie tylko komunikację, ale i katalog uzależnień behawioralnych. Od 2013 roku badacze CBOS obserwują systematyczny, nieprzerwany spadek odsetka osób korzystających z internetu w sposób w pełni bezpieczny oraz jednoczesny wzrost grupy nastolatków charakteryzujących się podwyższonym ryzykiem problemowego korzystania z sieci. Samo zjawisko głębokiego, problemowego korzystania z internetu dotyczy stabilnie około jednej dwudziestej uczniów.

Wirtualne gry losowe nowym zagrożeniem

„Obecnie częstsze niż przed laty jest uczestnictwo w grach hazardowych. Udział w tego typu aktywnościach deklaruje ponad połowa badanych. Szczególnie dynamicznie rośnie popularność gier hazardowych online, które stały się najczęściej wybieraną formą hazardu wśród nastolatków. Coraz więcej młodych osób angażuje się również w zakłady bukmacherskie oraz gry na automatach” – komentuje sytuację Jan Kujawski z Centrum Badania Opinii Społecznej.

Konsekwencje tego zjawiska są alarmujące dla ekonomii i zdrowia rodzin. W porównaniu z ubiegłymi latami drastycznie wzrosły kwoty pieniężne wydawane przez młodzież na hazard. Proporcjonalnie wzrósł też odsetek osób wykazujących wyraźne, kliniczne symptomy uzależnienia.

Obecnie aż jedna siódma respondentów znajduje się w grupie wysokiego ryzyka uzależnienia od hazardu – to dwukrotnie więcej niż w poprzedniej edycji badania sprzed czterech lat. Problem ten w przeważającej mierze dotyczy chłopców, jednak niepokojący, systematyczny wzrost ryzykownych zachowań hazardowych widać również w grupie dziewcząt.

Co kluczowe dla profilaktyki, hazard silnie napędza inne patologie. Dane empiryczne jasno wskazują na powiązanie hazardu z innymi zachowaniami ryzykownymi – im wyższy jest stopień zaangażowania nastolatka w hazard, tym częściej dochodzi u niego do nadmiernego spożywania alkoholu oraz zażywania narkotyków.

Tabela: Porównanie tradycyjnych i nowych zagrożeń młodzieży (2021 vs 2025)

System profilaktyki wymaga natychmiastowych zmian

Wnioski płynące z raportu „Młodzież 2025” są jednoznaczne. Choć tradycyjne programy profilaktyczne ukierunkowane na zwalczanie alkoholizmu i narkomanii przynoszą długofalowe skutki, nie odpowiadają one na współczesne realia. Współczesna, skuteczna profilaktyka musi być elastyczna i działać dwutorowo. Z jednej strony musi stale monitorować tradycyjne zagrożenia związane z alkoholem, nikotyną i substancjami psychoaktywnymi, a z drugiej – natychmiastowo i zdecydowanie odpowiedzieć na niszczące, nowe wyzwania dotyczące e-papierosów, uzależnień cyfrowych, hazardu internetowego, przemocy rówieśniczej oraz pogłębiającego się kryzysu zdrowia psychicznego młodego pokolenia Polaków. Bez systemowej reformy pomocy psychologicznej w szkołach i edukacji cyfrowej rodziców, statystyki uzależnień behawioralnych i depresji będą dalej rosły.

Źródło: Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom

Ewa Gładysz