Polski program profilaktyki HPV HR wykazuje blisko dwukrotną przewagę nad tradycyjną cytologią. Sukces naukowców z NIO-PIB został doceniony przez redakcję „The Lancet”. Dowiedz się, jak skorzystać z nowoczesnego screeningu molekularnego finansowanego przez NFZ.

Ministerstwo Zdrowia ogłasza światowy sukces polskiej onkologii

Polski resort zdrowia oficjalnie ogłosił polski historyczny sukces w dziedzinie profilaktyki onkologicznej, który został właśnie opisany w jednym z najbardziej prestiżowych czasopism medycznych na świecie – The Lancet Regional Health – Europe. Mowa o programie „Pilotaż badań HPV-DNA”, którego celem było wdrożenie i ocena nowoczesnego screeningu molekularnego w kierunku raka szyjki macicy. Fakt, że redakcja The Lancet doceniła polski program, to potwierdzenie, że nasza strategia diagnostyczna odpowiada najwyższym globalnym standardom medycyny opartej na dowodach (EBM).

Program „Pilotaż badań HPV-DNA” dotyczy fundamentalnej zmiany w sposobie badania kobiet: zastąpienia tradycyjnej cytologii ginekologicznej bardziej precyzyjnymi testami HPV HR, które wykrywają materiał genetyczny wirusa brodawczaka ludzkiego wysokiego ryzyka. Minister Zdrowia, Jolanta Sobierańska-Grenda, podczas oficjalnego wystąpienia w Narodowym Instytucie Onkologii, podkreśliła wagę tego osiągnięcia:

Dziś ogłaszamy sukces naukowy, który ma konkretne znaczenie dla polskich pacjentek. Praca, jaką wykonał zespół pod przewodnictwem profesora Nowakowskiego powinna znaleźć konkretne odzwierciedlenie w poradniach ginekologiczno-położniczych posiadających kontrakt z NFZ. Liczę na to, że mając dowody naukowe potwierdzone publikacją, testy HPV HR będą cieszyć się rosnącym zainteresowaniem. Skuteczna profilaktyka ma znaczenie.

Dr hab. n med. Beata Jagielska, dyrektor Narodowego Instytutu Onkologii podkreślała wysoką skuteczność testów:

Należy przypomnieć, że test HPV HR umożliwia blisko dwukrotne zwiększenie wykrycia zagrożenia rakiem szyjki macicy oraz stanów przedrakowych, ale również wirusa, mogącego wywołać nowotwór w przyszłości.

Sukces ogłoszony przez Ministerstwo Zdrowia to nie tylko prestiż naukowy, ale przede wszystkim sygnał do systemowej reformy. Dzięki wynikom opublikowanym w The Lancet, Polska zyskuje status lidera w regionie, wdrażając screening o niemal dwukrotnie wyższej skuteczności w wykrywaniu stanów przedrakowych. Dla pacjentek oznacza to dostęp do diagnostyki, która potrafi zidentyfikować zagrożenie na lata przed rozwojem inwazyjnego nowotworu, co stawia polską onkologię w światowej awangardzie.

Czym jest „Pilotaż badań HPV-DNA”? Szczegółowe dane i skala projektu

„Pilotaż badań HPV-DNA”, który był realizowany w latach 2019–2023. Było to jedno z najważniejszych i najbardziej skomplikowanych zadań w ramach Narodowej Strategii Onkologicznej. Za jego przebieg odpowiadał Narodowy Instytut Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – Państwowy Instytut Badawczym w Warszawie (NIO-PIB), współpracujący z ośmioma konsorcjami medycznymi na terenie całego kraju. Projekt ten miał ogromny budżet – 6 168 266,06 zł, co pozwoliło na przeprowadzenie badań na niespotykaną dotąd skalę i zachowanie najwyższych standardów laboratoryjnych.

Skala tego przedsięwzięcia naprawdę robi wrażenie: w badaniu wzięło udział ponad 33 tysiące kobiet. To jedna z największych grup badawczych w Europie, co nadaje wynikom ogromną wagę statystyczną. Naukowcy postawili przed sobą proste, ale kluczowe pytanie: czy nowoczesne testy HPV HR faktycznie wygrywają z cytologią w realnych warunkach polskiej służby zdrowia? Przez cztery lata porównywano skuteczność tradycyjnego wymazu mikroskopowego z wynikami testów molekularnych wykrywających DNA wirusa, uzupełnianych o tzw. cytologię na podłożu płynnym (LBC).

Wyniki pilotażu okazały się przełomowe: nowoczesna metoda wykazała blisko dwukrotnie wyższą skuteczność w wykrywaniu stanów przedrakowych szyjki macicy (klinicznie określanych jako CIN2+). Oznacza to, że tysiące kobiet, u których zwykła cytologia mogłaby dać wynik fałszywie ujemny, dzięki testom HPV HR otrzymały szansę na szybkie i skuteczne leczenie. Projekt ten udowodnił, że nasza infrastruktura medyczna jest w pełni gotowa na masowe wdrożenie diagnostyki genetycznej. Każdy krok naukowców był monitorowany, a zebrane dane stały się podstawą do przebudowy całego krajowego programu badań przesiewowych.

Dzięki temu pilotażowi Polska posiada teraz własne, zwalidowane dowody na to, że screening molekularny to nie tylko teoria, ale praktyka, która ratuje życie na masową skalę. Dane z lat 2019–2023 pokazują czarno na białym: szukanie materiału genetycznego wirusa wysokiego ryzyka pozwala nam być o krok przed nowotworem. To właśnie te twarde dane z polskiej populacji sprawiły, że redakcja The Lancet uznała nasz program za wart opisania i pokazania światu jako przykład sukcesu.

The Lancet donosi: Polski program wzorem skutecznej profilaktyki

Publikacja w The Lancet Regional Health – Europe z 8 maja 2026 roku to dla polskiej nauki moment historyczny. Artykuł szczegółowo analizuje przebieg polskiego programu, podkreślając jego nienaganną metodologię i precyzję. The Lancet donosi, że polskie badanie jest jednym z niewielu na świecie o tak rzetelnej konstrukcji (randomised controlled trial), co czyni jego wyniki niepodważalnymi. Autorzy pracy, pod kierunkiem profesora Andrzeja Nowakowskiego, udowodnili, że ujemny wynik testu HPV HR daje kobiecie niemal stuprocentową gwarancję bezpieczeństwa na kolejne lata – znacznie większą niż tradycyjna cytologia.

Eksperci na łamach czasopisma podkreślają, że polski model screeningu pierwotnego HPV HR to przyszłość onkologii. Wykazano w nim, że wykrycie wirusa pozwala na objęcie pacjentki tzw. zwiększoną czujnością onkologiczną, zanim jeszcze pojawią się jakiekolwiek niebezpieczne zmiany w komórkach szyjki macicy. The Lancet wskazuje Polskę jako kraj, który odważnie wdraża innowacje molekularne, co powinno być inspiracją dla innych państw, które wciąż polegają na mniej czułych metodach przesiewowych. Dzięki publikacji, polskie doświadczenia stały się fundamentem dla nowych, europejskich wytycznych dotyczących walki z rakiem szyjki macicy.

Naukowcy podkreślają, że przewaga testu molekularnego wynika z jego obiektywizmu – wynik zależy od obecności DNA wirusa, a nie od subiektywnej oceny próbki pod mikroskopem. Publikacja w The Lancet akcentuje również rolę cytologii płynnej LBC jako doskonałego narzędzia uzupełniającego (triażu), które pozwala lekarzom precyzyjnie ocenić stan zdrowia pacjentek z wynikiem dodatnim HPV. To właśnie to połączenie technologii sprawiło, że polski program został uznany za tak skuteczny i nowoczesny.

Dla pacjentek doniesienia z The Lancet to najlepszy certyfikat jakości. Skoro najbardziej rygorystyczne gremium naukowe na świecie chwali polski system, to znaczy, że badanie, na które idziemy, jest najlepszą możliwą inwestycją w nasze zdrowie. Polska onkologia, dzięki wynikom opublikowanym w tym prestiżowym piśmie, zyskała potężny argument w walce o zdrowie i życie tysięcy kobiet rocznie. To sukces, który zmienia zasady gry i daje nam realną szansę na całkowite wyeliminowanie zgonów z powodu tego typu nowotworu.

Głos ekspertów NIO-PIB: Dlaczego test molekularny ratuje życie?

Przejście na diagnostykę molekularną to nie tylko zmiana technologiczna, ale przede wszystkim „zmiana mentalna”, o którą apelują czołowi polscy eksperci. Profesor Andrzej Nowakowski, lider zespołu badawczego, którego praca sprawiła, że The Lancet chwali Polskę, uważa, że nie ma już miejsca na zwłokę w rezygnacji ze starszych metod:

Test HPV HR powinien stać się jedynym obowiązującym testem przesiewowym, a nasze dowody naukowe uzyskane w polskiej populacji potwierdzają słuszny kierunek zmian w systemie profilaktyki raka szyjki macicy w Polsce, który został przyjęty w lipcu 2025 roku. Apeluję z tego miejsca do wszystkich zarządzających placówkami, ale także do ginekologów i położnych, aby wykonywali swoim pacjentkom badania przesiewowe HPV HR w programie profilaktyki. Im szybciej wprowadzimy mentalną zmianę w tym obszarze i zrezygnujemy z cytologii jako badania pierwszego wyboru, tym skuteczniej będziemy pomagać kobietom dbać o ich zdrowie.

Wspiera go dr hab. n med. Beata Jagielska, dyrektor Narodowego Instytutu Onkologii, która zwraca uwagę na praktyczny aspekt posiadania wiedzy o wirusie. Wiedza ta pozwala lekarzowi prowadzącemu na zupełnie inny poziom nadzoru nad pacjentką. Nawet jeśli test nie wykryje jeszcze zmian nowotworowych, sama obecność wirusa wysokiego ryzyka (HPV HR) sprawia, że pacjentka „nie znika z radaru” systemu ochrony zdrowia. Jak podkreśla dyrektor Jagielska:

Należy przypomnieć, że test HPV HR umożliwia blisko dwukrotne zwiększenie wykrycia zagrożenia rakiem szyjki macicy oraz stanów przedrakowych, ale również wirusa, mogącego wywołać nowotwór w przyszłości. To ważne, bo nawet w przypadku niezdiagnozowania raka po wykonaniu testu w danym momencie, ta wiedza automatycznie uruchamia zwiększoną czujność onkologiczną, zarówno u pacjentki, jak i lekarza prowadzącego. Warto więc korzystać ze wszystkich sposobów zapisywania się na te badania, a dzięki Centralnej e-Rejestracji dostępność badań profilaktycznych dla kobiet przybrała nową skalę.

Eksperci są zgodni: test HPV HR to bezpieczniejsza przyszłość dla kobiet. Tradycyjna cytologia szukała już istniejących uszkodzeń, natomiast test molekularny szuka ich przyczyny. Dzięki temu lekarze mogą działać proaktywnie – zapobiegać chorobie, zamiast tylko ją leczyć. Publikacja w The Lancet dała polskim specjalistom ostateczne narzędzie do przekonania tych, którzy jeszcze wahali się przed zmianą standardów. Dziś mądra profilaktyka to profilaktyka molekularna, a polscy lekarze mają w rękach dowody, że to podejście działa najlepiej.

Społeczeństwo

Test krzesła – prosty ruch, który demaskuje stan zdrowia. Co naprawdę mówi o sile, równowadze i starzeniu organizmu

Jak skorzystać z nowoczesnego screeningu molekularnego finansowanego przez NFZ?

Dzięki wielkiemu sukcesowi naukowemu i przychylności Ministerstwa Zdrowia, nowoczesny screening molekularny staje się integralną częścią publicznego systemu opieki zdrowotnej. Każda kobieta w Polsce może obecnie skorzystać z testu HPV HR całkowicie bezpłatnie, w ramach Programu Profilaktyki Raka Szyjki Macicy finansowanego przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Aby wziąć udział w badaniu, wystarczy zgłosić się do jednej z wielu poradni ginekologiczno-położniczych w całym kraju, które posiadają aktualny kontrakt z NFZ na realizację świadczeń profilaktycznych. Transformacja programu sprawiła, że nowoczesna diagnostyka, którą zachwyca się The Lancet, stała się standardem dostępnym na wyciągnięcie ręki dla pacjentek w każdym regionie Polski.

Najbardziej efektywnym i rekomendowanym sposobem na dołączenie do programu jest skorzystanie z systemu Centralnej e-Rejestracji, który został zaprojektowany z myślą o wygodzie pacjentek. System ten pozwala na:

• Błyskawiczne wyszukanie najbliższej placówki medycznej wykonującej testy HPV HR.
• Samodzielny wybór i rezerwację dogodnego terminu wizyty za pośrednictwem Internetowego Konta Pacjenta.
• Otrzymywanie powiadomień o zbliżającym się terminie badania oraz szybki dostęp do wyników w formie cyfrowej.

Dostępność nowoczesnego screeningu molekularnego na NFZ to wielki przywilej i szansa, której nie wolno zignorować, zwłaszcza w obliczu tak silnych dowodów naukowych. Pamiętajmy, że rak szyjki macicy jest nowotworem, któremu w niemal stu procentach można zapobiec dzięki wczesnemu wykryciu wirusa HPV wysokiego ryzyka. Zachęcamy wszystkie kobiety do podjęcia odpowiedzialnej decyzji o wykonaniu testu, który – jak potwierdził The Lancet – jest najskuteczniejszą formą ochrony życia dostępną we współczesnej medycynie. Twoje zdrowie jest w Twoich rękach, a polski system ochrony zdrowia oferuje Ci obecnie narzędzia o światowej, najwyższej skuteczności.

Źródła: MZ, The Lancet

Ewa Gładysz