Rząd przyjął projekt ustawy wdrażającej AI Act. Nowe przepisy mają ograniczyć manipulacje i wzmocnić kontrolę nad sztuczną inteligencją.

Rada Ministrów właśnie przyjmuje pierwszą kompleksową regulację rynku sztucznej inteligencji. To jest naprawdę milowy krok w stronę bezpiecznego internetu. Rząd wdraża unijny Akt o Sztucznej Inteligencji (AI Act), który wprowadza ścisłe regulacje i chroni każdego z nas przed cyfrowymi nadużyciami.

Rzecznik Rządu, Adam Szłapka, podkreśla że nowe prawo chroni przede wszystkim najsłabszych.

„Na przykład nie będzie można manipulować ludźmi w sposób podprogowy, stosować tak zwanego scrollingu społecznego, wykorzystywać słabości osób starszych, dzieci czy osób z niepełnosprawnościami” – zaznacza minister.

Jednak to dopiero początek, ponieważ rząd akceptuje również projekty wzmacniające cyberbezpieczeństwo i kontrolę nad służbami.

Dlaczego realizacja AI Act to Twoja nowa polisa bezpieczeństwa?

Nowe przepisy opierają się na unijnym AI Act (Rozporządzenie UE 2024/1689), który obowiązuje bezpośrednio we wszystkich krajach UE, także w Polsce. Oznacza to, że kluczowe zasady dotyczące bezpieczeństwa i ochrony praw obywateli już obowiązują, a polska ustawa ma je doprecyzować i wprowadzić mechanizmy kontroli.

Regulacje mają ograniczyć ryzyka związane z użyciem sztucznej inteligencji – szczególnie tam, gdzie algorytmy wpływają na ważne decyzje, takie jak przyznanie kredytu, zatrudnienie czy dostęp do usług publicznych. Systemy AI będą musiały spełniać określone wymogi i działać pod nadzorem człowieka.

Celem AI Act jest:

„Promowanie wdrażania sztucznej inteligencji ukierunkowanej na człowieka i godnej zaufania oraz zapewnienie wysokiego poziomu ochrony zdrowia, bezpieczeństwa i praw podstawowych”.

W praktyce oznacza to większą kontrolę nad technologią i więcej praw dla obywateli. Każdy powinien wiedzieć, kiedy ma do czynienia z AI i jak wpływa ona na podejmowane decyzje.

Nowe przepisy stawiają też na przejrzystość. Firmy będą musiały jasno informować, kiedy korzystają z AI i w jaki sposób wpływa ona na użytkownika. Koniec sytuacji, w której algorytm działa „w tle”, a człowiek nie ma pojęcia, co właściwie zdecydowało o jego sprawie.

Koniec z „punktami za zachowanie”: Jak prawo blokuje social scoring?

Najważniejszym elementem realizowanego przez rząd AI Act jest kategoryczny zakaz używania systemów oceniających naszą „przydatność” dla społeczeństwa. Ponieważ technologia zbiera dane o każdym ruchu użytkownika, przepisy zakazują tzw. social scoringu. Oznacza to, że żadna instytucja ani firma nie może analizować postów czy zachowań, by na tej podstawie ograniczać dostęp do np. lekarza czy szkoły. Skoro wolność i bezpieczeństwo są najważniejsze, algorytmy nie będą narzędziem cyfrowej dyskryminacji Polaków.

Dodatkowo, realizacja AI Act ma wyeliminować manipulację podprogową, która może wpływać na decyzje zakupowe konsumentów. Ponieważ ludzki umysł ulega takim subtelnym bodźcom, prawo od 2 lutego 2025 roku surowo zabrania takich praktyk. Dzięki temu mamy pewność, że treści w telefonie nie zawierają ukrytych mechanizmów zmuszających do działań wbrew woli.

Twoja twarz i emocje pod ochroną: Co robi dla Ciebie unijne prawo?

W dobie kamer na każdym rogu, biometria jest cenniejsza niż kiedykolwiek. Ponieważ prawo dąży do ochrony prywatności, AI Act wprowadza drastyczne cięcia w rozpoznawaniu twarzy w miejscach publicznych. Skoro identyfikacja „na żywo” niesie ryzyko masowego śledzenia, policja będzie mogła jej użyć tylko w skrajnych przypadkach, np. przy poszukiwaniu osób zaginionych, zawsze pod okiem sądu.

Ponadto, realizacja AI Act zakazuje systemów rozpoznawania emocji w biurach i szkołach. To oznacza, że szef nie może używać kamer AI, by mierzyć stres czy znużenie pracownika. Skoro technologia ta często kłamie lub po prostu się myli, jej stosowanie wobec Polaków staje się nielegalne. Dzięki temu miejsce pracy staje się sferą wolną od cyfrowej inwigilacji.

Czy wiesz, że rozmawiasz z botem? Realizacja AI Act wymusza jawność

Często kupujemy coś online i rozmawiamy z chatbotem, myśląc, że to człowiek. Skoro szczerość buduje zaufanie, każdy asystent AI musi od razu poinformować, że jest programem. Dzięki temu podejmujemy świadomą decyzję: kontynuujemy rozmowę z maszyną czy żądamy kontaktu z człowiekiem.

To samo dotyczy treści typu deepfake. Ponieważ fałszywe filmy niszczą reputację i szerzą kłamstwa, prawo nakazuje ich wyraźne oznaczanie. Skoro technologia idealnie podrabia głos czy wizerunek, musimy dostać jasny sygnał, że materiał zmanipulowała AI. Parlament Europejski stawia sprawę jasno:

„Niniejsze rozporządzenie powinno wspierać innowacje, przy jednoczesnym ograniczaniu ryzyka dla praw podstawowych i demokracji, jakie mogą stwarzać niektóre systemy AI”.

Niechciane intymne zdjęcia w sieci – czyli cyberflashing i pornozemsta. Jak z tym walczyć?

Wysokie ryzyko pod lupą: Dlaczego Twoja praca i kredyt są bezpieczniejsze?

Wiele decyzji o naszym losie podejmują dziś systemy, które AI Act uznaje za „wysokie ryzyko”. Ponieważ algorytmy decydują o tym, czy dostaniemy pracę lub kredyt, państwo wprowadza nad nimi rygorystyczny nadzór. Skoro błąd w kodzie może zrujnować życie, twórcy muszą tłumaczyć się z każdej decyzji maszyny. Zyskujemy prawo do sprawiedliwego procesu, w którym technologia nie jest już nieprzeniknioną zagadką.

Kluczem jest tu ludzki nadzór. Ponieważ żaden program nie powinien mieć ostatniego słowa w naszych sprawach, prawo nakazuje obecność specjalisty przy weryfikacji decyzji AI. Skoro uprzedzenia maszyn bywają trudne do wyłapania, ciągły monitoring zapobiega dyskryminacji ze względu na wiek czy płeć. Dzięki temu nowoczesne banki i urzędy stają się dla bardziej przewidywalne.

Harmonogram zmian: Kiedy AI Act zacznie Cię w pełni chronić?

Wdrażanie przepisów odbywa się etapami, ale najważniejsze zakazy wchodzą w życie najszybciej. Oto kluczowe daty realizacji AI Act w Polsce:

• Od 2 lutego 2025 r.: Zabronione zostały najgroźniejsze systemy manipulacyjne i social scoring.
• Od 2 sierpnia 2025 r.: Obowiązują zasady dla modeli takich jak ChatGPT, co zwiększa Twoje bezpieczeństwo przy generowaniu tekstów.
• Do 2 sierpnia 2026 r.: Systemy w bankach i HR muszą przejść pełne testy i certyfikację.

Zatem proces ten już trwa, a dzisiejsza decyzja rządu daje nadzieję, że Polska dotrzyma tych terminów.

Cyberbezpieczeństwo i walka z oszustwami: Realizacja AI Act to realna siła

Przyjęty pakiet to nie tylko unijne wymogi, ale też potężny problem dla hakerów. Ponieważ przestępcy używają AI, by nas okradać, oszukiwać lub wyłudzać dane, państwo zwiększa środki na nowoczesną obronę. Skoro dane są celem, rządy wdrażają narzędzia do tropienia oszustów w sieci.

Jednocześnie rząd dba, by walka z przestępczością nie naruszała wolności osobistej obywateli. Kontrola nad możliwą inwigilacją jest niezbędna, nowe przepisy zwiększają także nadzór nad służbami – policją, systemem sprawiedliwości. Zyskujemy więc w ten sposób podwójną tarczę: AI Act chroni przed złodziejami, ale też przed nieuzasadnioną ciekawością organów państwa.

Nasza cyfrowa przyszłość ma być bezpieczna

Dzisiejsza decyzja o realizacji AI Act w Polsce kończy erę cyfrowego Dzikiego Zachodu. Ponieważ państwo stawia bezpieczeństwo ponad zyski gigantów, wkraczamy w czasy, gdzie technologia musi być etyczna. Chociaż świat AI jeszcze nas zaskoczy, od teraz robi to w granicach prawa.

FAQ – Twoje najważniejsze pytania o AI Act

Czy będę wiedzieć, że piszę z botem?
Tak, firmy muszą od teraz jasno oznaczać chatboty, byś wiedział, z kim rozmawiasz.

Czy szef może analizować moje zachowanie przez kamerę?
Nie, realizacja AI Act kategorycznie zabrania rozpoznawania emocji w pracy i szkołach.

Co zrobić, gdy AI odrzuci mój wniosek o kredyt?
Masz prawo żądać ludzkiej interwencji i wyjaśnienia, jakimi kryteriami kierował się algorytm.

Czy moja twarz będzie śledzona na ulicy?
Nie, rozpoznawanie twarzy „na żywo” zostaje ograniczone tylko do walki z najcięższymi przestępstwami, zawsze za zgodą sądu.

Źródła: Kancelaria Prezesa Rady Ministrów (KPRM), Komisja Europejska: AI Act Service Desk, Parlament Europejski, Ministerstwo Cyfryzacji.

Natalia Zagrzebska