El Niño rozwija się wyjątkowo szybko. Oceanolog ostrzega
Temperatura oceanów osiągnęła rekordowe 21,1 st. C. El Niño rośnie ponad dwa razy szybciej niż podczas wcześniejszych takich zjawisk.
Tegoroczne El Niño rozwija się wyjątkowo szybko i może stać się jednym z najsilniejszych w historii pomiarów. Na środkowym Pacyfiku woda jest już o 2,7 st. C cieplejsza niż zwykle. Tak duża różnica pojawiła się w ciągu czterech tygodni. Podczas poprzednich El Niño podobny wzrost trwał zazwyczaj od dziewięciu do dziesięciu tygodni.
Wysoka temperatura Pacyfiku nakłada się na trwające ocieplenie całej planety. W sobotę średnia temperatura wód powierzchniowych oceanów osiągnęła 21,1 st. C. To najwyższy dzienny wynik w historii pomiarów.
Ocean osiągnął rekordową temperaturę
Nowe dane opublikował europejski program obserwacji Ziemi Copernicus. Poprzedni rekord wynosił 21,09 st. C i pochodził z marca 2024 roku. Różnica pomiędzy wynikami jest niewielka, ale kolejny rekord pokazuje, że w oceanach gromadzi się coraz więcej ciepła.
Prof. Jacek Piskozub z Instytutu Oceanologii Polskiej Akademii Nauk tłumaczy w serwisie Nauka w Polsce, że za nowym wynikiem stoją dwa procesy. Pierwszym jest globalne ocieplenie, które stopniowo podnosi temperaturę mórz i oceanów. Drugim jest gwałtownie rozwijające się El Niño.
El Niño pojawia się co kilka lat na równikowym Pacyfiku. W normalnych warunkach wiatry popychają ciepłą wodę w stronę Azji i Australii. Gdy wiatry słabną, ciepła woda przesuwa się na wschód i gromadzi bliżej wybrzeży obu Ameryk.
Zmiana temperatury jednego obszaru oceanu wpływa na ruch powietrza nad ogromną częścią planety. W kolejnych miesiącach zmieniają się miejsca występowania intensywnych opadów, susz i fal gorąca. Skutki odczuwają ludzie mieszkający tysiące kilometrów od Pacyfiku.
El Niño 2026 może być bardzo silne. Co oznacza dla Polski po powodziach z 1997 i 2024 roku?
El Niño przyspieszyło ponad dwukrotnie
Dane amerykańskiej Narodowej Administracji Oceanicznej i Atmosferycznej pokazują, że temperatura środkowego Pacyfiku jest już o 2,7 st. C wyższa od średniej. Większą różnicę zanotowano tylko raz – podczas silnego El Niño w 2015 roku.
Największe zaskoczenie budzi tempo wzrostu temperatury. W poprzednich latach osiągnięcie tak dużej różnicy zajmowało zwykle dziewięć lub dziesięć tygodni. Dlatego najwyższe wartości pojawiały się przeważnie dopiero w listopadzie.
– Tym razem to zaledwie cztery tygodnie. El Niño zrobiło się więc gwałtowniejsze i intensywniejsze niż poprzednie – mówi prof. Jacek Piskozub z Instytutu Oceanologii PAN.
Modele klimatyczne pokazują obecnie 100 proc. prawdopodobieństwa, że El Niño utrzyma się do końca roku. Tak wysoka zgodność wyliczeń pojawia się rzadko, ponieważ prognozy klimatyczne zawsze zawierają pewien zakres niepewności.
– Już teraz modele dają 100 procent szansy, że El Niño potrwa do końca roku. A rzadko się zdarza w klimatologii, żeby model dawał pełną pewność – podkreśla oceanolog.
Trąba powietrzna w Polsce? Klimatolog radzi: Wanna to jedno z najbezpieczniejszych miejsc
Ciepłe El Niño może przynieść Europie zimną zimę
Wpływ El Niño na pogodę w Polsce jest znacznie słabszy niż w tropikach i krajach położonych nad Pacyfikiem. Europę od miejsca powstawania zjawiska dzielą tysiące kilometrów. Po drodze na pogodę oddziałuje wiele innych układów atmosferycznych.
El Niño może jednak zmieniać cyrkulację powietrza na półkuli północnej. Zmiany te wpływają między innymi na położenie prądu strumieniowego, czyli silnego strumienia powietrza przemieszczającego się wysoko nad Ziemią. Od jego przebiegu zależy kierunek wędrówki niżów, wyżów oraz mas zimnego i ciepłego powietrza.
– Statystycznie możliwe jest, że z powodu zakłóceń cyrkulacji powietrza podczas El Niño zima w Europie jest wyjątkowo mroźna i ciężka. Więc paradoksalnie, ciepłe El Niño może powodować zimne zimy – wyjaśnia prof. Jacek Piskozub.
Nie jest to jednak gotowa prognoza zimy dla Polski. El Niño zwiększa prawdopodobieństwo określonego układu pogody, ale nie przesądza, jakie temperatury pojawią się w konkretnym mieście. O przebiegu zimy zdecydują również warunki nad Atlantykiem, Arktyką i Europą.
Wisła ma ponad metr na wodowskazie. Ale lato jeszcze trwa
Susze, ulewy i droższa żywność
Najsilniejsze skutki El Niño występują w tropikach oraz subtropikach. Zjawisko przesuwa obszary intensywnych opadów i zmienia pory deszczowe. Region, który zwykle otrzymuje dużo wody, może zmagać się z suszą. W innym miejscu w krótkim czasie może spaść wyjątkowo dużo deszczu.
– El Niño znacząco zmienia układ opadów w tropikach i subtropikach, wywołując susze między innymi w Indonezji, Australii, Indiach i Afryce Wschodniej, a zwiększając opady na zachodnich wybrzeżach obu Ameryk – mówi oceanolog.
Susza ogranicza zbiory zbóż, ryżu, kawy, kakao i innych roślin. Hodowcy tracą pastwiska, a elektrownie wodne produkują mniej energii. Jednocześnie intensywne opady mogą niszczyć pola, drogi, domy oraz magazyny z żywnością.
Gdy podobne problemy występują jednocześnie w kilku dużych regionach rolniczych, spada podaż żywności i rosną ceny. Najmocniej odczuwają to kraje zależne od importu oraz rodziny, które dużą część dochodów przeznaczają na jedzenie.
Prof. Jacek Piskozub zwraca uwagę, że skutki mogą wykraczać poza gospodarkę. Niedobór wody i żywności zwiększa napięcia społeczne, nasila migracje i może zaostrzać istniejące konflikty.
Arktyka się rozmraża. Polscy naukowcy badają wpływ zmian klimatu na obieg wody na Svalbardzie
Zbyt ciepła woda zabija rafy koralowe
Rosnąca temperatura zagraża również morskim ekosystemom. Ryby, koralowce i inne organizmy mogą żyć tylko w określonym zakresie temperatury. Stopniowe ocieplenie pozwala części gatunków przesuwać się w stronę chłodniejszych wód.
Gwałtowny wzrost pozostawia im jednak mało czasu na zmianę miejsca. Najbardziej narażone są organizmy przywiązane do jednego obszaru, w tym koralowce budujące rafy. W zbyt ciepłej wodzie koralowce tracą żyjące w ich tkankach glony, które dostarczają im energii.
Rafa traci wtedy kolor i staje się biała. Długotrwała fala ciepła może doprowadzić do śmierci dużej części koralowców. Wraz z nimi znikają miejsca schronienia i żerowania dla tysięcy innych gatunków.
– Najcieplejsze rejony świata stają się tak ciepłe, że niektóre gatunki już nie wytrzymują. Przykładem są rafy koralowe, których zasięg występowania wyraźnie się zmniejsza – mówi prof. Jacek Piskozub.
Oceany pochłaniają większość dodatkowego ciepła zatrzymywanego przez gazy cieplarniane. El Niño uwalnia część tej energii do atmosfery i chwilowo podnosi globalną temperaturę jeszcze bardziej. Dlatego obecne zjawisko nakłada się na długotrwałe ocieplenie i przynosi kolejne rekordy.
Gminom brakuje wody podczas upałów. „My się wykończymy sami”
Rekordowe El Niño będzie odczuwalne przez wiele miesięcy
El Niño rozwija się na Pacyfiku, ale jego skutki mogą objąć dużą część świata. W jednym regionie oznacza suszę, w innym ulewne deszcze. Może również wpływać na zbiory, ceny żywności, produkcję energii i kondycję morskich ekosystemów.
Dla Polski najważniejsze będą pośrednie skutki gospodarcze oraz możliwe zmiany cyrkulacji powietrza. Droższe produkty rolne mogą trafić do europejskich sklepów, nawet jeżeli powód wzrostu cen znajduje się tysiące kilometrów od naszego kraju.
Klimatolodzy będą teraz obserwować tempo dalszego ocieplania Pacyfiku. Kluczowe okażą się kolejne tygodnie oraz najwyższa temperatura, jaką zjawisko osiągnie jesienią. Obecne dane pokazują jednak, że tegoroczne El Niño rozwija się znacznie szybciej niż wcześniejsze.
Źródła: program Copernicus, NOAA, Instytut Oceanologii Polskiej Akademii Nauk, Nauka w Polsce
Pożar w fabryce dronów. ABW sprawdza możliwą dywersję
Czytaj więcej
