Nieregularne miesiączki, trądzik i nadmierne owłosienie mogą być objawami PMOS. Choroba zwiększa też ryzyko cukrzycy i rozrostu endometrium.

PMOS zaburza pracę hormonów, metabolizm i funkcjonowanie jajników. Może powodować nieregularne miesiączki, trądzik, nadmierne owłosienie, wypadanie włosów oraz problemy z owulacją. Zwiększa również ryzyko cukrzycy typu 2, nadciśnienia i nadmiernego rozrostu błony śluzowej macicy. Według WHO choruje 10–13 proc. kobiet w wieku rozrodczym, a nawet 70 proc. z nich może nie mieć diagnozy.

Objawy PMOS łatwo przypisać innym problemom

U jednej kobiety pierwszym sygnałem są miesiączki pojawiające się co kilka miesięcy. Inna zgłasza się do dermatologa z trądzikiem albo do trychologa z powodu przerzedzania włosów. Część pacjentek zaczyna szukać przyczyny dopiero wtedy, gdy mimo starań nie zachodzi w ciążę.

Najczęstsze objawy PMOS to długie i nieregularne cykle, brak miesiączki oraz zaburzenia owulacji. Nadmiar androgenów może powodować ciemne, grube włosy na twarzy, klatce piersiowej lub brzuchu, uporczywy trądzik, przetłuszczanie skóry i łysienie typu kobiecego.

Objawy mogą występować w różnych zestawach i zmieniać się wraz z wiekiem. PMOS rozpoznaje się także u szczupłych kobiet. Prawidłowa masa ciała nie wyklucza zaburzeń hormonalnych ani metabolicznych.

– U każdej pacjentki zestaw objawów PMOS może wyglądać inaczej. Czasami kobiety zgłaszają pojedyncze dolegliwości różnym specjalistom, a inne je bagatelizują. To jedna z przyczyn opóźnionej diagnostyki – wyjaśnia dr n. med. Dorota Prządka-Rabaniuk, ginekolożka, perinatolożka i seksuolożka kliniczna.

Do rozpoznania PMOS nie są potrzebne torbiele jajników

Lekarz może rozpoznać PMOS u dorosłej pacjentki, jeżeli po wykluczeniu innych chorób stwierdzi co najmniej dwa z trzech problemów: nieregularne miesiączki lub zaburzenia owulacji, objawy nadmiaru androgenów albo ich podwyższony poziom we krwi oraz charakterystyczny obraz jajników w USG.

Kobieta może więc chorować mimo prawidłowego obrazu jajników. Jeżeli ma nieregularne cykle i potwierdzony nadmiar androgenów, USG nie jest konieczne do postawienia diagnozy. W niektórych przypadkach u dorosłych pacjentek obraz USG można zastąpić oznaczeniem hormonu antymüllerowskiego, czyli AMH.

U nastolatek obowiązują inne zasady, ponieważ nieregularne cykle i trądzik często towarzyszą dojrzewaniu. Do rozpoznania potrzebne są zarówno zaburzenia miesiączkowania ocenione z uwzględnieniem czasu od pierwszej miesiączki, jak i objawy nadmiaru androgenów. USG jajników i poziomu AMH nie używa się do diagnozowania PMOS u nastolatek.

Zdrowie

Psy ratują chorych na cukrzycę – wyczuwają hipoglikemię. W Szczecinie szkolą niezwykłe „DiabDogi”

Choroba była przez lata znana jako zespół policystycznych jajników, czyli PCOS. W maju 2026 roku międzynarodowy zespół ekspertów zmienił jej nazwę na wieloendokrynny zespół metaboliczno-jajnikowy – PMOS. Nowe określenie lepiej opisuje zaburzenia obejmujące cały organizm. Sama choroba, jej kryteria rozpoznania i sposoby leczenia nie zmieniły się.

PMOS zwiększa ryzyko cukrzycy i nadciśnienia

Zaburzenia miesiączkowania i problemy z płodnością są najbardziej widoczne, ale PMOS wpływa również na sposób, w jaki organizm wykorzystuje insulinę i reguluje poziom cukru. Pacjentki częściej mają insulinooporność, nieprawidłową glikemię i cukrzycę typu 2. Rośnie też ryzyko nadciśnienia, zaburzeń poziomu cholesterolu, otyłości oraz obturacyjnego bezdechu sennego.

Długie przerwy między miesiączkami mają bezpośredni wpływ na macicę. Gdy owulacja nie występuje, błona śluzowa macicy może przez wiele tygodni narastać bez regularnego złuszczania. Zwiększa to ryzyko rozrostu endometrium, a w dłuższej perspektywie także raka endometrium. Bezwzględne ryzyko nowotworu u kobiet przed menopauzą nadal jest małe, dlatego nie wykonuje się rutynowych badań przesiewowych u każdej pacjentki. Trzeba natomiast zadbać o regularne krwawienia lub odpowiednią ochronę endometrium zaleconą przez lekarza.

– Konsekwencje zdrowotne PMOS wykraczają daleko poza problemy z płodnością. U pacjentek występuje większe ryzyko chorób związanych z zaburzeniami metabolicznymi – podkreśla dr Dorota Prządka-Rabaniuk.

Choroba wpływa również na psychikę. U pacjentek częściej występują depresja, zaburzenia lękowe, zaburzenia odżywiania i silne niezadowolenie z własnego ciała. Lekarz powinien pytać o samopoczucie psychiczne i w razie potrzeby zaproponować odpowiednią pomoc.

Jakie badania trzeba wykonywać przy PMOS?

Po rozpoznaniu choroby należy sprawdzić poziom cukru oraz ryzyko cukrzycy, niezależnie od wieku i masy ciała pacjentki. Najdokładniejszym badaniem jest doustny test obciążenia glukozą. Jeżeli nie można go wykonać, lekarz może zlecić oznaczenie glukozy na czczo lub hemoglobiny glikowanej. Kontrolę glikemii powtarza się co 1–3 lata, zależnie od wyników i dodatkowych czynników ryzyka.

Przy diagnozie należy również wykonać profil lipidowy, obejmujący cholesterol całkowity, LDL, HDL i trójglicerydy. Kolejne badania zależą od pierwszego wyniku i ogólnego ryzyka chorób układu krążenia. Ciśnienie krwi powinno być mierzone przynajmniej raz w roku.

Rutynowe badanie poziomu insuliny nie jest zalecane każdej pacjentce. Dostępne testy mają ograniczoną wartość w codziennej diagnostyce. Lekarz dobiera dodatkowe badania do objawów i musi wykluczyć inne przyczyny nieregularnych miesiączek lub nadmiaru androgenów.

Zdrowie

Ból podczas stosunku dotyczy co piątej kobiety. Lekarka apeluje

Leczenie zależy od objawów i planów dotyczących ciąży

PMOS jest chorobą przewlekłą, ale jej objawy można skutecznie ograniczać. Leczenie dobiera się do aktualnych problemów pacjentki. Przy nieregularnych miesiączkach, trądziku lub nadmiernym owłosieniu lekarz może zaproponować złożoną antykoncepcję hormonalną. Przy długich przerwach między krwawieniami stosuje się progesteron lub inne leczenie chroniące endometrium.

Metforminę można włączyć u części pacjentek z zaburzeniami metabolicznymi. Jeżeli kobieta chce zajść w ciążę i nie ma owulacji, lekarz dobiera lek pobudzający jej wystąpienie. Rozpoznanie PMOS nie oznacza, że kobieta nie będzie mogła mieć dzieci.

Znaczenie mają także regularny ruch, prawidłowo skomponowana dieta, odpowiednia ilość snu i niepalenie. Zalecenia dotyczą również szczupłych pacjentek i przynoszą korzyści nawet wtedy, gdy masa ciała się nie zmniejsza. Leczenie powinno uwzględniać także trądzik, nadmierne owłosienie, wypadanie włosów oraz problemy psychiczne, jeżeli występują.

Kuchnia / News / Zdrowie

Ultraprzetworzona żywność a zdrowie psychiczne. Czy to, co jemy, zmienia nasz mózg?

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Wizyty wymagają cykle, które u dorosłej kobiety regularnie trwają ponad 35 dni, miesiączki występujące rzadziej niż osiem razy w roku albo brak krwawienia przez ponad 90 dni. Konsultacja jest potrzebna także przy nasilonym trądziku, pojawieniu się ciemnych włosów na twarzy lub ciele, przerzedzaniu włosów na głowie oraz problemach z zajściem w ciążę.

Nagłe pojawienie się silnego owłosienia, obniżenie głosu lub szybkie nasilanie się objawów wymaga pilnej diagnostyki, ponieważ przyczyną może być inna choroba hormonalna. Diagnozy nie można postawić na podstawie samego USG, pojedynczego wyniku badania krwi ani danych z aplikacji do śledzenia cyklu.

Według Światowej Organizacji Zdrowia nawet 70 proc. kobiet z PMOS może nie wiedzieć o swojej chorobie. Warto więc zgłosić lekarzowi nieregularne miesiączki i pozornie niezwiązane z nimi problemy skórne. Wczesna diagnoza pozwala leczyć dolegliwości oraz kontrolować poziom cukru, ciśnienie, cholesterol i stan endometrium.

Źródła: The Lancet, Światowa Organizacja Zdrowia, Monash University, International Evidence-based Guideline for the Assessment and Management of PCOS/PMOS, dr n. med. Dorota Prządka-Rabaniuk/mslgroup.com

Ewa Gładysz