Arnold Schwarzenegger, Andy Murray i Lindsey Vonn wrócili do sportu po operacjach wszczepienia protez stawów. Ortopeda dr Ireneusz Babiak tłumaczy, jak to możliwe.

Wszczepienie sztucznego stawu biodrowego lub kolanowego nie musi oznaczać końca aktywnego życia. Arnold Schwarzenegger wrócił do treningów kulturystycznych, Andy Murray wrócił do profesjonalnego tenisa, a Lindsey Vonn znów pojawiła się na stoku.

Sport po endoprotezie jest możliwy, ale powrót do ruchu wymaga czasu, regularnej rehabilitacji oraz współpracy z lekarzem i fizjoterapeutą. Duże znaczenie ma również wybór odpowiedniej dyscypliny. Pływanie lub jazda na rowerze obciążają stawy inaczej niż bieganie, piłka nożna czy tenis.

Endoproteza ma usunąć ból i przywrócić sprawność

Lekarze przeprowadzają endoprotezoplastykę stawu biodrowego, gdy zmiany zwyrodnieniowe powodują przewlekły ból i utrudniają chodzenie. Podczas operacji chirurg zastępuje uszkodzone części stawu sztucznym implantem.

Pacjent zwykle szybko odczuwa ulgę, jednak pełny powrót sprawności nie następuje od razu. Mięśnie, koordynacja i zakres ruchu odbudowują się stopniowo, a cały proces rehabilitacji może trwać od 6 do 12 miesięcy.

W przypadku kolana lekarze mogą wymienić cały staw albo tylko jego uszkodzoną część. Endoproteza jednoprzedziałowa (połowicza) pozwala zachować zdrowe, naturalne fragmenty stawu kolanowego.

Przy operacjach biodra chirurdzy stosują najczęściej całkowite endoprotezy, zazwyczaj wykonane z tytanu i wyposażone w ceramiczną głowę. U części młodszych pacjentów możliwa jest również kapoplastyka biodra. Podczas takiego zabiegu lekarz oszczędza głowę kości udowej i jedynie pokrywa ją dopasowanym, metalowym implantem.

Dr hab. n. med. Ireneusz Babiak, specjalista ortopedii i traumatologii narządu ruchu z LUX MED Szpital Carolina, wyjaśnia, że obie metody pozwalają odzyskać bardzo dobrą sprawność:

„Zarówno całkowita endoprotezoplastyka, jak i kapoplastyka znacznie poprawiają ruchomość stawu biodrowego. Standardowe endoprotezy całkowite, zwłaszcza te z większymi głowami, czasami wykazują nawet nieco większy zakres ruchu w określonych pozycjach. Choć pacjenci często wybierają kapoplastykę z nadzieją na wyższy poziom aktywności, badania kliniczne wykazują, że ostateczne wyniki funkcjonalne oraz jakość życia w obu przypadkach są porównywalne. W literaturze naukowej i opiniach pacjentów nie ma istotnej różnicy między tymi metodami”.

Schwarzenegger, Murray i Vonn wrócili do aktywności

Arnold Schwarzenegger przez lata ekstremalnie obciążał stawy podczas treningów kulturystycznych, co z czasem doprowadziło do zaawansowanych zmian zwyrodnieniowych. W 2002 roku, mając 55 lat, przeszedł operację całkowitej wymiany biodra. Po zabiegu nie tylko nie zrezygnował z treningów, ale z powodzeniem wrócił do wymagających fizycznie ról w filmach akcji, udowadniając, że życie z endoprotezą nie musi ograniczać się do spokojnych spacerów.

Społeczeństwo

Trening siłowy to polisa na stare lata. Dlaczego warto uprawiać sport po 70. i 80. roku życia?

Prawdziwą batalię o powrót do zdrowia stoczyła mistrzyni olimpijska w gimnastyce, Mary Lou Retton. W 2005 roku wszczepiono jej implant typu metal-on-metal (metal-metal). Gdy konstrukcja z czasem się zużyła, konieczna była kolejna operacja. Podczas drugiego zabiegu lekarze zastosowali ceramiczną głowę oraz panewkę z odpornego na ścieranie polietylenu, co pozwoliło zawodniczce odzyskać pełną swobodę ruchu.

Z problemami biodra borykał się również legendarny tenisista Rod Laver. Przeszedł operację w wieku 57 lat, a dzięki systematycznej pracy szybko wrócił do gry.

W znacznie młodszym wieku na stół operacyjny trafił Andy Murray. Brytyjski tenisista zdecydował się na kapoplastykę biodra jako 31-latek. Zabieg okazał się spektakularnym sukcesem – Murray wrócił do zawodowej rywalizacji i ponownie wygrywał turnieje najwyższej rangi. Podobną drogę przeszedł kolarz Floyd Landis, który po kapoplastyce w 2006 roku z powodzeniem wrócił do profesjonalnego ścigania.

Z kolei utytułowana narciarka Lindsey Vonn w kwietniu 2024 roku przeszła operację wszczepienia jednoprzedziałowej endoprotezy kolana. Zaledwie kilka miesięcy później znów zjeżdżała na nartach, imponując wysoką formą na stoku.

Nie każdy sportowiec miał jednak szansę na powrót do wyczynowego sportu. Bo Jackson po ciężkim zwichnięciu biodra w 1991 roku zachorował na martwicę jałową. Rok później, mając zaledwie 29 lat, otrzymał implant starszej generacji. Choć zdołał jeszcze rozegrać kilka sezonów w baseballu, potężne obciążenia przyspieszyły zużycie protezy i zmusiły go do kolejnej operacji. Do futbolu amerykańskiego już nie wrócił, ale odzyskał sprawność pozwalającą na jazdę na rowerze, polowania i rekreację.

„Historie tych sportowców udowadniają, że połączenie determinacji, nowoczesnej medycyny i ciężkiej pracy pozwala przełamać ogromne bariery. Te spektakularne powroty do aktywności jasno pokazują, że współczesne techniki chirurgiczne są niezwykle skuteczne, a dawne ograniczenia ruchowe powoli odchodzą w przeszłość” – podsumowuje dr hab. n. med. Ireneusz Babiak.

News / Sport / Technologie

Sport na ekranie. Co to jest DigiCycle?

Jakie sporty można uprawiać po operacji stawu?

Powrót do aktywności fizycznej musi przebiegać według indywidualnego planu, opracowanego wspólnie z lekarzem i fizjoterapeutą. Pod uwagę należy wziąć rodzaj implantu, tempo gojenia tkanek, ogólną kondycję pacjenta oraz jego wcześniejsze doświadczenie sportowe.

Przez wiele lat chirurdzy podchodzili do sportu po endoprotezoplastyce niezwykle ostrożnie, unikając jednoznacznego dawania pacjentom „zielonego światła” na intensywniejszy wysiłek.

„Historycznie wielu chirurgów raczej nie zalecało podejmowania aktywności sportowej, pozostawiając decyzję i ryzyko samemu pacjentowi. Szczególnie w USA obawiano się odpowiedzialności prawnej i ewentualnych pozwów w razie uszkodzenia endoprotezy lub doznania kontuzji. Z kolei w krajach skandynawskich, gdzie sport i jazda na rowerze są powszechne w całej populacji – także wśród lekarzy – rekomendacje od lat są znacznie bardziej liberalne. Dopuszczają one powrót do aktywności na poziomie zbliżonym do tego sprzed operacji” – wyjaśnia specjalista ortopedii i traumatologii narządu ruchu.

Lekarze dzielą dyscypliny sportowe na trzy główne grupy, w zależności od poziomu ryzyka dla sztucznego stawu:

• Najbezpieczniejsze aktywności (niski stopień obciążenia): pływanie, aqua-aerobik, jazda na rowerze, pilates, joga, taniec, wędrówki górskie, narciarstwo biegowe, golf oraz gra w tenisa w deblu. Ruchy w tych dyscyplinach są płynne, co pozwala skutecznie wzmacniać mięśnie bez gwałtownych uderzeń i skoków.
• Sporty wymagające ostrożności: narciarstwo zjazdowe, snowboard, kolarstwo górskie (MTB), jazda konna, kajakarstwo oraz podnoszenie ciężarów. Pacjent może do nich wrócić pod warunkiem, że uprawiał je regularnie przed operacją i cieszy się bardzo dobrą sprawnością ogólną.
• Najbardziej ryzykowne dyscypliny: bieganie, jogging, piłka nożna, sporty kontaktowe oraz tenis w grze pojedynczej. Generują one potężne obciążenia z powodu nagłych zmian kierunku biegu, wyskoków, twardych lądowań i ryzyka zderzenia z innym zawodnikiem.

„Wybór aktywności po operacji musi być przemyślany, a kluczem do bezpieczeństwa są prawa fizyki” – podkreśla dr hab. n. med. Ireneusz Babiak. „Umiarkowanie aktywny człowiek wykonuje rocznie od 1,5 do 2 milionów kroków, co oznacza ciągłą pracę dla implantu. Z perspektywy biomechaniki idealne są więc dyscypliny o niskiej urazowości. Ogromne znaczenie ma też sama konstrukcja endoprotezy. Przykładowo, ryzyko zwichnięcia stawu biodrowego drastycznie spada przy zastosowaniu większych głów implantu. Przy średnicy 28 mm ryzyko to wynosi około 1,74%, podczas gdy przy nowoczesnych głowach o średnicy 36 mm spada do zaledwie 0,13%. Dodatkowo u osób młodszych (poniżej 50. roku życia) wynosi ono około 0,5%, czyli jest dwukrotnie mniejsze niż u starszych pacjentów. Badania dowodzą również, że ryzyko złamania kości wokół endoprotezy nie wynika z samej aktywności – która wręcz wzmacnia kości – ale ze spadku koordynacji ruchowej wraz z wiekiem” – podsumowuje doktor.

Największym błędem jest zbyt szybki powrót do treningów

Po operacji ból może szybko ustąpić. Pacjent łatwo wtedy uznaje, że staw jest już gotowy na normalne obciążenia. Tymczasem brak bólu nie oznacza zakończenia gojenia.

Implant musi dobrze połączyć się z kością. Mięśnie potrzebują czasu, aby odzyskać siłę, a pacjent musi odbudować równowagę i koordynację. Zbyt szybki powrót do biegania lub ciężkich treningów zwiększa ryzyko upadku.

Upadek może doprowadzić do złamania kości w pobliżu endoprotezy. Takie urazy bywają poważniejsze niż samo zużycie implantu podczas kontrolowanej aktywności.

„Najczęstszym błędem, jaki obserwuję u pacjentów, jest pośpiech i brak pokory wobec procesu gojenia” – ostrzega dr Babiak. „Niektórzy chcą od razu biegać lub wracać do ciężkich treningów siłowych. To prosta droga do powikłań. Pamiętajmy, że zrośnięcie implantu z kością oraz odbudowa koordynacji ruchowej wymagają czasu. Brak cierpliwości i zaniedbanie rehabilitacji mogą skutkować upadkiem. A to właśnie upadki, a nie sama kontrolowana aktywność sportowa, stanowią największe zagrożenie, ponieważ mogą prowadzić do groźnych złamań kości w okolicy endoprotezy. Powrót do formy to maraton, a nie sprint – słuchajmy swojego ciała i współpracujmy z lekarzem prowadzącym i fizjoterapeutą” – podkreśla ortopeda.

Dobry wynik operacji zależy nie tylko od pracy chirurga i rodzaju implantu. Równie ważne są rehabilitacja po endoprotezie, regularne ćwiczenia oraz stopniowe zwiększanie wysiłku.

„Co prawda regeneracja fizyczna ma kluczowe znaczenie, jednak równie ważną rolę odgrywa pozytywne nastawienie, cierpliwość, dyscyplina i konsekwencja w rehabilitacji pooperacyjnej. Dzięki takiemu podejściu psychicznemu możliwe jest maksymalizowanie efektów operacji. Sportowcy są wzorem idealnego zachowania rehabilitacyjnego. Udany proces rekonwalescencji to przede wszystkim komunikacja z chirurgiem i fizjoterapeutami oraz modyfikacje aktywności zależnie od etapu gojenia po operacji.” – podsumowuje dr Ireneusz Babiak.

Źródło: LUX MED Szpital Carolina

Ewa Gładysz