Największe zmiany czekają finanse, administrację, prawo, IT i edukację. Najbardziej narażeni są pracownicy biurowi i kobiety.

Sztuczna inteligencja może częściowo zautomatyzować pracę ponad 4,5 mln osób w Polsce. Ponad 640 tys. Polaków wykonuje zawody o najwyższym poziomie zagrożenia, w których AI może przejąć znaczną część codziennych obowiązków. Najbardziej narażeni nie są pracownicy fizyczni, lecz finansiści, prawnicy, programiści, urzędnicy, sekretarki, pracownicy biurowi oraz część kadry kierowniczej.

Główny Urząd Statystyczny zestawił dane o polskim zatrudnieniu z wynikami badań przygotowanych przez NASK i Międzynarodową Organizację Pracy oraz Polski Instytut Ekonomiczny. Powstał najdokładniejszy dotychczas obraz tego, jak AI zmieni rynek pracy w Polsce.

AI przejmie zadania, ale nie usunie od razu całych zawodów

GUS przeanalizował informacje o 14,1 mln pracujących w gospodarce narodowej oraz 1,4 mln osób wykonujących pracę wyłącznie na podstawie umów zlecenia i podobnych umów. Dane dotyczą 443 grup zawodowych i przedstawiają sytuację na koniec 2024 roku.

Urząd wykorzystał między innymi indeks opracowany przez NASK i Międzynarodową Organizację Pracy. Badacze przeanalizowali ponad 30 tys. konkretnych zadań zawodowych. Oceniali, które czynności generatywna sztuczna inteligencja może przyspieszyć, przekształcić albo wykonać za pracownika.

Po połączeniu wyników z danymi administracyjnymi GUS oszacował, że ponad 4,5 mln osób pracuje w zawodach podatnych na częściową automatyzację. Ponad 640 tys. wykonuje zawody o najwyższym poziomie zagrożenia, w których AI może przejąć znaczną część obowiązków.

– Nie oznacza to jednak, że te zawody znikną. Po prostu pojawią się nowe zadania, których AI nie wykona – tłumaczył Filip Konopczyński, dyrektor Biura Analiz w NASK i współautor raportu.

Badanie NASK–ILO, oparte na danych BAEL, objęło szerszą populację osób pracujących w wieku od 15 do 64 lat. Według tego wyliczenia podatnych na wpływ GenAI jest około 5,08 mln miejsc pracy, czyli 30,3 proc. zatrudnienia. Około 817,5 tys. stanowisk znalazło się w kategorii bardzo wysokiej podatności. Różnica względem danych GUS wynika z odmiennego zakresu badanych populacji i sposobu przypisywania zawodów. Tych liczb nie należy dodawać.

Pełna lista zawodów najbardziej narażonych na AI

Polski Instytut Ekonomiczny przeanalizował 121 grup zawodowych. Badacze ocenili ich ekspozycję na ogólne zastosowania sztucznej inteligencji, duże modele językowe oraz programy generujące obrazy.

Według pierwotnego wyliczenia PIE w 20 zawodach o największej ekspozycji na ogólne zastosowania AI pracowało około 3,68 mln osób. Po zastosowaniu tej klasyfikacji do dokładniejszych danych GUS urząd oszacował grupę na około 3 mln pracowników. Średni wiek tych osób wynosi 41 lat, a kobiety odpowiadają za 57,8 proc. zatrudnienia.

Zawody z najbardziej zagrożonych przez sztuczną inteligencję

PIE zastrzega, że liczby dla małych grup zawodowych, zwłaszcza liczących mniej niż 20 tys. osób, należy traktować ostrożnie. Ranking określa ekspozycję zawodu na technologię, a nie prawdopodobieństwo zwolnienia konkretnej osoby.

Technologie

Technofaszyzm i kolejny kopniak w ego człowieka. Prof. Leder: AI może odebrać nam złudzenie wyjątkowości

Duże modele językowe, takie jak programy tworzące i analizujące tekst, najmocniej wpływają na prawników, nauczycieli akademickich, specjalistów administracji i zarządzania, pracowników marketingu i PR, specjalistów nauk społecznych, sekretarki, nauczycieli szkół ponadpodstawowych, dziennikarzy, finansistów oraz matematyków i statystyków.

Do grupy narażonej na modele językowe PIE zaliczył również kierowników sprzedaży, wyspecjalizowanych sekretarzy, pośredników handlowych, specjalistów nauczania, pracowników informacji dla klientów, kadrę zarządzającą, średni personel finansowy, programistów, pracowników finansowo-statystycznych oraz bibliotekarzy i archiwistów.

Programy generujące obrazy najmocniej wpływają na architektów, geodetów i projektantów. W czołowej grupie znaleźli się także programiści, inżynierowie, matematycy, specjaliści baz danych, elektrotechnolodzy, finansiści, kierownicy IT, pracownicy marketingu, fizycy, chemicy, biolodzy, technicy, prawnicy, dziennikarze oraz kadra kierownicza.

Społeczeństwo

Javier Milei proponuje korporacje nie-ludzkie. AI miałaby zarządzać firmami w Argentynie

Finanse, nauka i edukacja najmocniej odczują rozwój AI

Największą ekspozycję na automatyzację przez sztuczną inteligencję ma sektor finansowy i ubezpieczeniowy. Banki, firmy ubezpieczeniowe, księgowość i obsługa finansowa opierają dużą część pracy na dokumentach, obliczeniach, analizie danych i wykonywaniu powtarzalnych procedur.

Drugie miejsce zajmuje działalność profesjonalna, naukowa i techniczna. Kolejne pozycje przypadły edukacji oraz informacji i komunikacji. Rolnictwo, gastronomia, budownictwo i transport osiągnęły najniższe wyniki, ponieważ znaczna część wykonywanej tam pracy wymaga obecności człowieka, obsługi maszyn, przemieszczania się i sprawności manualnej.

Społeczeństwo

AI poległo w bibliotece. Uniwersytet Warszawski szuka ludzi do odczytywania rękopisów

Pełne zestawienie sektorów według ekspozycji na AI

Wynik dodatni oznacza ekspozycję wyższą od średniej dla gospodarki. Wynik ujemny oznacza niższą ekspozycję, a nie całkowity brak wpływu technologii.

Zestawienie nie obejmuje gospodarki wodnej i odpadowej, gospodarstw domowych zatrudniających pracowników oraz organizacji eksterytorialnych. PIE wyliczył wartości na podstawie metodologii przygotowanej dla gospodarki amerykańskiej, dlatego autorzy zalecają ostrożność przy odnoszeniu wyników do Polski.

– Nie wiemy, czy okaże się ona bardziej komplementarna z umiejętnościami pracowników, czy jej wdrażanie w większym stopniu będzie prowadziło do automatyzacji obecnych zadań – przyznał Jakub Witczak, analityk Polskiego Instytutu Ekonomicznego.

Społeczeństwo

Latynosi coraz częściej wybierają Polskę. 80 proc. chce zostać na stałe

Kobiety i pracownicy największych miast są bardziej narażeni

Wpływ AI na zatrudnienie nie rozkłada się równo. W zawodach podatnych na częściową automatyzację kobiety odpowiadają za 62,8 proc. pracujących. W grupie o najwyższym ryzyku ich udział rośnie do 77,2 proc. Pracownicy wykonujący zagrożone zawody mają średnio 41 lat, a w kategorii najwyższej podatności mniej niż 40 lat.

Raport NASK–ILO potwierdza tę różnicę. Na wpływ GenAI podatne jest 39,1 proc. miejsc pracy zajmowanych przez kobiety i 22,8 proc. stanowisk zajmowanych przez mężczyzn. Odpowiada to około 3,02 mln miejsc pracy kobiet i 2,05 mln miejsc pracy mężczyzn.

Największe zagrożenie dotyczy pracowników biurowych. Aż 71,2 proc. osób w tej grupie wykonuje zadania podatne na wpływ generatywnej AI, a 47,2 proc. znalazło się w kategorii bardzo wysokiego ryzyka. To około 597 tys. stanowisk.

GUS odnotował największą koncentrację zawodów podatnych na automatyzację w Warszawie, Krakowie, Wrocławiu, Poznaniu oraz otaczających je gminach. W tych miejscach skupiają się centrale przedsiębiorstw, banki, firmy technologiczne, administracja, uczelnie, biura rachunkowe, call center i centra usług wspólnych.

Dom i ogród

Aktualizacja: Naprawa zmywarki kosztuje nawet 500 zł. Majsterklepka to świetny zawód!

Niższa ekspozycja dotyczy obszarów, w których większą część zatrudnienia tworzą zawody wymagające pracy manualnej i obecności na miejscu. Do tej grupy należą między innymi kucharze, fryzjerzy, hydraulicy, elektrycy, robotnicy budowlani, kierowcy oraz część pracowników ochrony zdrowia.

AI nie odbierze 4,5 mln etatów jednocześnie. Najpierw przejmie przygotowywanie dokumentów, wyszukiwanie informacji, proste analizy, tworzenie projektów, obsługę korespondencji oraz część pracy z danymi. Później pracodawcy zdecydują, czy skrócić czas pracy, zwiększyć liczbę obsługiwanych klientów, zmienić obowiązki pracowników, czy ograniczyć zatrudnienie.

Dane GUS, NASK–ILO i PIE pozwalają na wniosek, że największa fala automatyzacji obejmie dobrze wykształconych pracowników biurowych i specjalistów. Pracownicy fizyczni, rzemieślnicy raczej mogą spać spokojnie.

Źródła: Główny Urząd Statystyczny, „Zróżnicowanie zawodów na rynku pracy w Polsce”; NASK – Państwowy Instytut Badawczy i Międzynarodowa Organizacja Pracy, „Generatywna sztuczna inteligencja a polski rynek pracy”; Polski Instytut Ekonomiczny, „AI na polskim rynku pracy”.

Andrzej Wróblewski