Czy kobiety są lepsze od facetów w ultramaratonach? BBC sprawdza
Na krótszych dystansach mężczyźni biegają szybciej. W ultramaratonach różnica maleje. Zdarza się, że kobieta pokonuje całą męską stawkę. BBC Sport sprawdza, skąd to się bierze.
Czy kobiety mogą być lepsze od facetów w biegach na naprawdę długich dystansach? BBC Sport zadało to pytanie po serii świetnych wyników ultramaratonek, które nie tylko wygrywały wśród pań, ale potrafiły zostawić za sobą cała stawkę zawodników.
Na razie w biegu na 5 czy 10 km najlepsi mężczyźni są wyraźnie szybsi. Podobnie jest w maratonie. Przy 100, 200 czy 400 km tempo nadal ma znaczenie, ale dochodzą kolejne czynniki: zmęczenie po kilkunastu godzinach, brak snu, jedzenie, ból, pogoda i rozłożenie sił.
I wtedy zdarza się, że przewaga męskich zawodników zaczyna maleć. Potwierdzają to nie tylko pojedyncze zwycięstwa zawodniczek, ale także badania obejmujące setki tysięcy, a nawet prawie dwa miliony biegaczy.
Ultramaratony jednak nie są zdrowe. Ekstremalne biegi niszczą erytrocyty szybciej, niż zakładano
Biegaczka może wygrać z wszystkimi facetami
A w ostatnich latach było kilka takich zaskakujących wyników. Jasmin Paris w 2024 roku jako pierwsza kobieta ukończyła Barkley Marathons, jeden z najdziwniejszych i jednocześnie najtrudniejszych ultramaratonów świata. Na pokonanie trasy miała 60 godzin. Zmieściła się w limicie o zaledwie minutę i 39 sekund.
W 2026 roku Rachel Entrekin wygrała Cocodona 250 w Arizonie. Trasa ma ponad 400 km. Amerykanka nie wygrała tylko klasyfikacji pań. Przybiegła przed wszystkimi – kobietami i mężczyznami.
BBC Sport rozmawiał także z Sophie Woods, która przebiegła około 2000 km szlakiem Via Alpina. W czasie wyprawy trafiała na pożary, musiała zmieniać trasę, a pod koniec zmagała się z ogromnym zmęczeniem i rojami końskich much.
Woods tłumaczyła BBC, że w takim biegu nie wystarczy ruszyć najmocniej.
„Nie chodzi o to, by być najszybszą na starcie” – powiedziała Sophie Woods dla BBC Sport.
Liczy się to, czy zawodnik po kilkunastu godzinach nadal potrafi iść lub biec, kiedy boli praktycznie wszystko, brakuje snu, a do mety wciąż jest daleko.
Ultramaraton Badwater 135 zakończony! Mordercze słońce, asfalt 80°C, zero cienia
Przebadali prawie 1,9 mln biegaczy. Im dłuższy dystans, tym Prawie 1,9 mln biegaczy. Im dłuższa trasa, tym mniejsza różnica
W 2023 roku zespół Francka Le Mata z Université Jean Monnet w Saint-Étienne opublikował w czasopiśmie „Sports Medicine” duże badanie dotyczące wytrzymałości kobiet i mężczyzn w biegach trailowych. W pracach uczestniczyli też naukowcy związani m.in. z Université Savoie Mont-Blanc, Université Lyon 1, francuskim INSERM oraz Institut Universitaire de France.
Badacze wykorzystali wyniki 38 860 biegów rozegranych w 221 krajach w latach 1989–2021. W bazie znalazło się aż 1 881 070 biegaczy. Następnie wybrali 7251 par kobiet i mężczyzn, którzy na krótszych trasach prezentowali podobny poziom sportowy, i sprawdzili, jak ich wyniki zmieniały się wraz z wydłużaniem biegu.
Na początku różnica była duża. Przy wysiłku odpowiadającym około 25 km mężczyźni biegli średnio wyraźnie szybciej. Przy około 260 km przewaga zmniejszała się już do około 3 proc.
Wraz z każdym zwiększeniem długości trasy o odpowiednik 10 km prędkość mężczyzn spadała średnio o 4,02 proc., a kobiet o 3,25 proc. Innymi słowy, zawodniczki wolniej traciły tempo wraz z wydłużaniem wysiłku.
Wniosek? Różnica między kobietami i mężczyznami zmniejsza się wraz z długością biegu.
Roman Ficek jako pierwszy przebiegł górami Skandynawię
Gdy kobiet i mężczyzn było prawie po równo, różnica spadła do kilku procent
Podobny temat podjęli w 2024 roku Nicholas Tiller z The Lundquist Institute for Biomedical Innovation przy Harbor-UCLA Medical Center w Kalifornii oraz Camilla Illidi z McGill University w Montrealu. Ich badanie ukazało się w czasopiśmie „Applied Physiology, Nutrition, and Metabolism”.
Naukowcy celowo wybrali dwa ultramaratony, w których liczba kobiet i mężczyzn była prawie taka sama. W większości podobnych zawodów panie to zaledwie 10–30 proc. uczestników. A to utrudnia porównywanie wyników obu płci. Tutaj kobiety stanowiły 52 proc. startujących.
W biegu na 50 mil, czyli około 80 km, wystartowało 116 osób, a na 100 mil, około 161 km, 146 osób. Krótszą trasę ukończyło 96 zawodników, dłuższą 91.
Na 50 milach średni wynik kobiet i mężczyzn różnił się tylko o 1,2 proc. Na 100 milach różnica wyniosła 3,2 proc. W obu przypadkach była na tyle mała, że naukowcy nie uznali jej za statystycznie istotną.
Inaczej wyglądała ścisła czołówka. Na 50 milach dziesięciu najlepszych mężczyzn dotarło do mety średnio około 85 minut wcześniej od dziesięciu najlepszych kobiet, co dało różnicę 13,8 proc. Na 100 milach przewaga pierwszej dziesiątki panów zmalała do 4,4 proc. i nie była już statystycznie istotna.
Tiller i Illidi doszli do wniosku, że gdy na starcie ultramaratonu jest podobna liczba kobiet i mężczyzn, różnica w wynikach całej stawki może spaść do 1–3 proc. Wśród najlepszych zawodników przewaga panów była nadal widoczna na 50 milach, ale na dwukrotnie dłuższej trasie mocno się zmniejszyła.
Polski filozof chce przebiec Great Himalaya Trail. 1300 km przez Himalaje w 45 dni
Kobiece mięśnie wolniej tracą siłę?
Naukowcy zbadali też, czy kobiece mięśnie lepiej znoszą bardzo długi wysiłek. W 2015 roku zespół badaczy m.in. z Université de Lyon, University of Calgary i Université de Savoie opublikował w czasopiśmie „Medicine & Science in Sports & Exercise” badanie dotyczące zmęczenia mięśni po biegu ultra.
Wzięło w nim udział 20 doświadczonych ultramaratończyków: 10 kobiet i 10 mężczyzn o porównywalnym poziomie sportowym. Wszyscy ukończyli górski bieg na 110 km, a naukowcy sprawdzili pracę mięśni nóg przed startem i po dotarciu do mety.
U mężczyzn siła prostowników kolana spadła średnio o 38 proc., a u kobiet o 29 proc. Jeszcze większą różnicę odnotowano w jednym z pomiarów mięśni łydki: u panów spadek wyniósł 23 proc., u pań tylko 8 proc. Nie wszystkie próby dawały przewagę zawodniczkom, ale badanie wykazało, że po 110 km część ich mięśni była mniej zmęczona.
Do tego tematu wrócił w 2021 roku zespół Thibaulta Bessona z Université Jean Monnet w Saint-Étienne i Inter-university Laboratory of Human Movement Biology. Wyniki ponownie opublikowano w „Medicine & Science in Sports & Exercise”.
Badacze porównali 18 par kobiet i mężczyzn o podobnych wynikach sportowych, którzy ukończyli górskie biegi od 40 do 171 km. U zawodniczek siła prostowników kolana spadła po biegu średnio o 27 proc., a u zawodników o 36 proc. Na krótszych trasach kobiety miały też mniejsze zmęczenie obwodowe mięśni łydki.
Oba badania prowadzą więc do podobnych wniosków: po wielogodzinnym biegu niektóre grupy mięśni u kobiet mogą tracić mniej siły niż u mężczyzn. Może to częściowo tłumaczyć, dlaczego wraz z wydłużaniem dystansu różnica między najlepszymi biegaczkami i biegaczami potrafi się zmniejszać.
Nowość na sportowej mapie Polski: 5 biegów po owocowych plantacjach
Panie rzadziej zwalniają w drugiej części biegu
Na wyniki może wpływać także sposób rozkładania sił na trasie. W 2015 roku Robert Deaner z Grand Valley State University, Rickey Carter i Michael Joyner z Mayo Clinic oraz Sandra Hunter z Marquette University opublikowali w „Medicine & Science in Sports & Exercise” badanie dotyczące tempa kobiet i mężczyzn w maratonie.
Naukowcy przeanalizowali 91 929 wyników z 14 maratonów rozegranych w Stanach Zjednoczonych w 2011 roku. Porównali tempo z pierwszej i drugiej połowy każdego biegu. Mężczyźni zwalniali po półmetku średnio o 15,6 proc., a kobiety o 11,7 proc. Różnicę stwierdzono we wszystkich 14 maratonach.
Autorzy sprawdzili też, ilu uczestników potrafiło utrzymać tempo, czyli w drugiej połowie zwolnić o mniej niż 10 proc. Szanse kobiet na taki wynik były o 46 proc. wyższe niż u mężczyzn. Panie znacznie rzadziej zaliczały też bardzo duży spadek tempa, wynoszący co najmniej 30 proc. Różnica utrzymywała się również po uwzględnieniu wieku, czasu na mecie i doświadczenia biegowego.
Autorzy uznali, że na taki sposób biegania mogą wpływać zarówno różnice fizjologiczne, jak i decyzje podejmowane podczas zawodów. Mężczyźni częściej zaczynali za szybko, a później za to płacili.
W ultramaratonach nie udało się jednak potwierdzić, że kobiety zawsze lepiej rozkładają siły. Shawn Bearden z Wydziału Nauk Biologicznych Idaho State University oraz Irene van Woerden z Wydziału Zdrowia Publicznego tej samej uczelni opublikowali w 2025 roku w „PLOS One” analizę sześciu biegów na dystansie 161 km. Badali wyniki z lat 2012–2022 i sprawdzali, czy tempo zależy od płci, wieku oraz miejsca zajętego na mecie.
Po około 30 km sposób rozkładania tempa był podobny u kobiet i mężczyzn. Większe znaczenie miało to, jak mocny był zawodnik. Osoby kończące bieg na dalszych miejscach częściej zaczynały zbyt szybko. W tym badaniu nie wykazano aby tempo było uzależnione od płci.
Nadludzki wyczyn Polaka. Bartłomiej Kubkowski przepłynął Bałtyk
Naukowcy nie chcą jeszcze ogłaszać przewagi kobiet
BBC Sport zapytało o te wyniki prof. Andy’ego Jonesa z University of Exeter, który pracował między innymi przy próbie Eliuda Kipchoge złamania dwóch godzin w maratonie.
Jones podkreśla, że klasyczne dystanse badano przez dziesięciolecia. O wysiłku trwającym dobę czy kilka dni wiadomo znacznie mniej.
„Nie mamy tylu twardych dowodów” – powiedział Andy Jones dla BBC Sport.
Podobnie odpowiada dr Richard Burden z UK Sports Institute, zajmujący się zdrowiem i wydolnością sportsmenek.
„Na razie spekulujemy” – powiedział Burden BBC Sport.
Dodał, że niektóre cechy fizjologiczne częściej spotykane u kobiet mogą pomagać podczas zawodów ultra, ale potrzeba więcej badań.
Jedną z przyczyn jest dużo mniejsza liczba uczestniczek niż mężczyzn biorących udział w zawodach. Jak pisze BBC Sport, kobiety to około 20 proc. osób ustawiających się na starcie ultramaratonów. Naukowcom trudniej więc zebrać reprezentatywne grupy pań i panów.
Kolejny rekord London Marathon. 1,3 mln osób chce pobiec w 2027 roku
W wielodniowym biegu liczy się nie tylko ciało
Sophie Woods zwraca uwagę także na psychikę. Przy wysiłku trwającym kilka dni zawodnik musi radzić sobie z niewyspaniem, bólem, kiepską pogodą i sytuacjami, których nie dało się wcześniej przewidzieć.
Podobnie mówi Yngvild Kaspersen, dwukrotna zwyciężczyni CCC podczas Ultra-Trail du Mont-Blanc. Norweżka uważa, że wysoki poziom kobiecego ultra napędza też rywalizacja między najlepszymi zawodniczkami. Trenują razem, obserwują swoje wyniki i zmuszają się nawzajem do coraz mocniejszego biegania.
Dietetyczka sportowa i ultramaratonka Renee McGregor mówi BBC o jeszcze jednym czynniku. Jej zdaniem kobiety przez dużą część życia muszą radzić sobie ze zmianami hormonalnymi, a część z nich ma za sobą ciążę, poród, opiekę nad małym dzieckiem czy leczenie niepłodności.
„To samo w sobie jest wytrzymałością” – powiedziała McGregor dla BBC Sport.
McGregor uważa, że takie doświadczenia mogą wyrabiać wytrwałość, odporność organizmu. Tego nie potwierdzono jednak w badaniach jako przewagi sportowej.
Maraton w Berlinie bez rekordzisty świata. Sabastian Sawe wycofał się z powodu kontuzji
Najlepsi faceci nadal biegają szybciej
Są też dane, które wyraźnie studzą tezę o przewadze kobiet. W 2025 roku Sebastian Sitko i Isaac López-Laval z University of Zaragoza, Rafel Cirer-Sastre z National Institute of Physical Education of Catalonia oraz Pedro Valenzuela z University of Alcalá i Research Institute of Hospital 12 de Octubre w Madrycie opublikowali w „International Journal of Sports Science & Coaching” dużą metaanalizę wyników z konkurencji ultra.
Badacze zebrali 15 wcześniejszych prac obejmujących 20 konkurencji trwających co najmniej sześć godzin. W analizie znalazło się siedem konkurencji biegowych, sześć triathlonowych, cztery kolarskie i trzy pływackie. Porównywano zwycięzców oraz zawodników zajmujących miejsca na podium.
Wynik był wyraźny. Średnia różnica wyniosła 22 proc. na korzyść mężczyzn, a w poszczególnych badaniach była bardzo zróżnicowana. Autorzy nie znaleźli więc potwierdzenia, że kobiety jako grupa wyprzedzają mężczyzn w sportach ultra.
Nie zamyka to jednak tematu. Sami badacze zwrócili uwagę, że kobiety mogą mieć większą odporność na zmęczenie podczas bardzo długiego wysiłku. Podkreślili też, że w wielu konkurencjach ultra startuje znacznie mniej pań, dlatego wraz ze wzrostem ich udziału różnica w wynikach może jeszcze się zmieniać.
Na dziś wniosek z tej metaanalizy jest prosty: wśród zwycięzców i zawodników z podium najlepsi mężczyźni nadal osiągają lepsze wyniki. Wcześniejsze badania pokazujące zmniejszanie się różnicy wraz z dystansem tego nie podważają. Opisują raczej, jak ta przewaga może się kurczyć podczas coraz dłuższego wysiłku.
Źródła: BBC Sport, Sports Medicine, Medicine & Science in Sports & Exercise, Applied Physiology, Nutrition, and Metabolism, PLOS One, International Journal of Sports Science & Coaching
Boeing wygrał F/A-XX. Zbuduje myśliwiec 6. generacji dla US Navy
Czytaj więcej
